جایی برای گشوده اندیشیدن

2012-01-07T22:19:00.000-08:00

از این آدرس اینترنتی اسباب کشی می کنم. دوستانی که علاقه مند به خواندن مطالب هستند، لطف کنند با ایمیل گوگل خود، به من ایمیل بزنند و خودشان را بطور کامل معرفی کنند و آشنایی بدهند، تا در اولین فرصت، من آدرس جدید را برایشان بفرستم و آنها را دعوت کنم.

با سپاس

فروغ

2012-01-03T21:59:00.000-08:00

در پی فروغ زمان خود می گردم، تا دمی همنشینش باشم، شاید!

می پرسم، آیا فرهنگ ما تنها توانایی زایش یک خوارزمی، یک شاملو، یک سعدی و ... را داشت؟ چگونه است که من در یافتن یک هم اندیش اینگونه ناتوان می مانم؟

من خود آماده ام تا خوارزمی شوم، حتی بیشتر! آماده ام سهروردی و حلاج شوم، بر دار روم، و این فرهنگ گرفتار در ایستایی را بارور کنم. تنها در پی همراهانی می گردم تا بارداری آن را بر دوش کشند.

از دار نمی هراسم، من به جاودانگی فردی دل بسته نیستم! نیست شدن در آفرینه پایان من است. در زندگی ام از دو چیز نگرانم، از پرهام و خورشید که هنوز در زهدان است.

پنداره من

2011-12-27T02:36:00.000-08:00

گیتی برایم بسیار تنگ است، و نمی توانم در آن بگنجم. می خواهم بروم، اما جایی برای رفتن ندارم. کاش می توانستم، خود را بگشایم، و از آن گشایش شیری می تراوید سیراب کننده.

آهای! یکی پیدا شود و بیاید خنجری در سینه من فرو کند! که من تاب زیستن را ندارم!

کسی در بزند، و برایم شراب شیراز بیاورد.

... این توده سلولی از پندایش "من" خسته شده است.

فریدون

2011-12-27T00:29:00.000-08:00

کاهنانِ مارگون ضحاک مغزهای جوانان را می خورند! تا مبادا آنها خردورزی کنند! گرد ایستایی بر همه جا پاشیده شده است! ساختارهای ناکارآمد آزار دهنده اند! اما کاهنان که پرده داران ساختارها هستند، آنها را به پا داشته اند.

مردم چشم به راه یک سوشیانت، و یک رهاننده هستند! کاهنان ضحاک آنان را فریفته اند که سوشیانت فردی خاص است، و چون بیاید، کاهنانند که او را به مردم نشان خواهند داد.

کاوه برخاست، سوشیانت هر آنکس است که ما را از ایستایی به فزایندگی برد. ای مردم، همه شما سوشیانت هستید، فریب کاهنان را نخورید. جوانان به یاری کاوه آمدند، و فریدون تنها یکی از آنان بود! او فرخ فرشته نبود! و فرهمندی را از داد و دهش به دست آورده بود!

آری! تو داد و دهش کن! فریدون تویی! سوشیانت تویی!

آدم

2011-12-26T23:15:00.000-08:00

آدم! آغازگر گذر از جانوری به انسان بودن!

انسان جانور خودآگاه است، و آدم آغازگر گام برداشتن به سوی خودآگاهی بود.

او خودآگاهتر شده بود. دیگر درختان و ابرها با او سخن نمیگفتند. خدای ساخته ی او بر زمین راه نمی رفت و او را ترک کرده بود. دیگر جنگل خویشاوند او نبود، و تنهایی! آری تنهاییِ خودیافتگی و خودآگاهی رنج آدم بود. کودکی پایان پذیرفته بود.

خودآگاهی آدم را از بهشت بیرون کرد. او از خواست خویش آگاه شده بود. او دیگر خود را بخشی از طبیعت نمی دانست، و پی برده بود که خواسته هایی دارد که با جهان عین سازگار نیست.

خودآگاهی آغاز سرکشی بود، که من خواستی مستقل از آنچه در طبیعت است در ذهن دارم! آغاز انسان شدن، آغاز به خود اندیشیدن، آغاز فزایندگی و دریافتن هستی.

فروپاشی ساسانی

2011-12-11T00:01:00.000-08:00

هنگامی که اعراب مسلمان به ایران تاختند، اولین کسانی که آیین و دین پدران خود را ترک گفتند و به اسلام روی آوردند روشنفکران و نو اندیشان جامعه ایرانی بودند که از ایستایی و خفقان روحانیت زرتشتی خود را آزاد می دیدند. در واقع این مردم فرودست ، کم سواد و روستایی ایران بودند که متعصبانه به دین زرتشتی باقی ماندند.

حکومت دینی ساسانی و مفتیان زرتشتی، با هر گونه نوگرایی و نو اندیشی مقابله می کردند و ظهور حکیمان و ورشنفکرانی چون مانی و مزدک را تاب نمی آوردند. حوزه تمدنی در یک بهینه موضعی گیر افتاده بود و هر کسی که می خواست اندیشه منطقه را متحول کند یا به دار ارتداد آویخته می شد یا همچون سلمان فارسی مجبور به گریز و مهاجرت بود. در این میان، کمی آنطرف تر از مرزهای سیاسی ایران (که در حوزه فرهنگی ایران قرار داشت) پیامبر اسلام با اندیشه ای نو ظهور کرد. خوشبختانه دست سیاسی روحانیون و کاهنان زرتشتی از این منطقه که سلمان فارسی نیز به آنجا رفت، کوتاه بود، وگرنه چه بسا که آنها آرزو داشتند با پیامبر اسلام همان کنند که کاهنان یهود با عیسی کردند (پاره کردن نامه پیامبر اسلام توسط خسرو پرویز نشان از ایستایی و جزمی گرایی اندیشه حاکمان و کاهنان آن زمان دارد، که دین خود را بهترین دین می دانستند و فکر می کردند که نه در یک نقطه بهینه موضعی، بلکه در بالاترین بهینه کلی قرار دارند).

با ورود اسلام به ایران، روشنفکران ایرانی خود را با دینی رو برو دیدند که هنوز در آن خبری از دستگاه کاهنان نبود، و انسان برای ارتباط با خدای واحد که محمد از آن سخن می گفت نیاز به واسطه و دلال نداشت. اینگونه نبود که سلسله مراتبی باشد و کاهنانی باشند که در درجه اجتماعی بالاتری قرار داشته باشند، همه با هم درارتباط با خدا برابر بودند. این اندیشه بسیار برای روشنفکران و اندیشمندان ایرانی جذاب، آزاد و رها بود. اسلام رهایی را به ایران آن زمان آورد، و منطقه را از بهینه موضعی خارج کرد و نو اندیشی در جستجو برای نقطه ای بهتر به راه افتاد و ابن سیناها، سهروردیها، خوارزمی ها و ... نتیجه خروج از بهینه موضعیی بود که روحانیون زرتشتی ما را در آن نگاه داشته بودند.

خورشید

2011-12-10T01:51:00.000-08:00

در گاهی که فرزانه را بر پیمان مان گواه می گرفتیم، تو با اندوه فراوان گفتی که زهدانت از هستندگی به بهره است؛

و فرزانه در پاسخ گفت: نوروز چیزی جز خوش بینی به هستی نیست.

امروز در شگفتم، چون می شنوم، که به من می گویی که باردار فزایندگی هستی.

آفرینه، به برآورده با هم بودن ما، جان بخشید! آیا این دهشمندی ستودنی نیست؟

بگذار؛ این پری زاد را خورشید بنامیم، که من با چشمان فردای او گیتی را خواهم ساخت

کیخسرو

2011-12-06T23:27:00.000-08:00

کیخسرو یکی از شخصیتهای اسطوره ای شاهنامه است که سهروردی در آثارش از جمله لغت موران از آن با ستایش یاد کرده است. کیخسرو از سوی پدر (سیاوش)، زاده کیکاوس، شاه ایران، است و از سوی مادر (فرنگیس)، زاده افراسیاب، شاه توران، است. سیاوش (پدر کیخسرو) در شاهنامه، نشان پاکی، راست کرداری، صلح و دوستی، و دوری از جنگ و کینه است. عجب که پدرش کیکاوس در پی دسیسه های همسرش سودابه، او را از خود می راند و افراسیاب نیز او را به دست جلاد می سپارد. کیخسرو، بیم ناک از پدربزرگش افراسیاب در کوهستان بزرگ می شود و همراه مادرش به ایران می گریزد و سرانجام دارنده تخت شاهی ایران می شود. کیخسرو نیرومندترین، دادگرترین، و خردمندترین پادشاه شاهنامه است. حکیم فردوسی، در داستان سرایی اش هیچ نکته بدی برای کیخسرو مطرح نمی کند. کیخسرو فرهمندی است که چون جمشید، جام جهان نما دارد.اما فردوسی بزرگ، نمی گذارد تا کیخسرو به سرنوشت جمشید دچار شود. کیخسرو در اوج نیرو و برخورداری است

سراسر ز بدخواه کردم تهی / مرا گشت فرمان و گاه مهی

جهان از بد اندیش بی بیم شد / دل اهرمن زین به دو نیم شد

ز یزدان همه آرزو یافتم / و گر دل همه سوی کین یافتم

که دلهره ای اندیشه و روان او را فرا می گیرد. کیخسرو، پادشاهی خردمند است. از داستان پادشاهان پیشین آگاه است، و خوب می¬داند که چگونه قدرت خودکامه گوهر انسانی و آزادگی را از بین می برد.

روانم نباید که آرد منی / بد اندیشی و کیش اهرمنی

شوم همچو ضحاکِ تازی و جم / که با سلم و تور اندر آیم به زم

بیک سو چو کاوس دارم نیا / دگر سو چو توران پر از کیمیا

چو کاوس و چون جادو افراسیاب / که جز روی کژی ندیدی بخواب

بیزدان شوم یک زمان ناسپاس / بروشن روان اندر آرم هراس

ز من بگسلد فره ایزدی / گر آیم بکژی و راه بدی

کیخسرو با خود می اندیشیدکه چه تضمینی است که او به سرنوشت جمشید دچار نشود. مگر جمشید نبود که دادگر و فزاینده بود، اما قدرت مطلقه خرد او را کاست تا آنکه فر اهورایی از او بگسست. در اینجا، حکیم فردوسی به خوبی بیان می کند که نیروی شهریاری و پادشاهی در توان هیچ انسانی نیست و حکومت باید توزیع شده باشد تا از فساد انسانی جلوگیری کند. کیخسرو، آن خردمند فرهمند، آن فزرند سیاوش پاکدامن، مقام انسانی خود را فراتر از هر مقامی می داند. او گرفتار در گرداب پنداری متنازع است که از یک طرف به او می گوید برای فزایندگی بیشتر به نیرو و قدرت بیشتر نیاز است، و از آنجا که در حکمت خسروانی، انسان را فزایندگی و آبادانی باید، پس نیروی شهریاری ضروری است. از طرفی دیگر، او به خود دروغ نمی گوید و خوب می داند که قدرت گوهر انسانی اش را نرم نرم خواهد کاست و از او دیوی پلید خواهد ساخت. کیخسرو آزادگی انسان را به نیرومندی بر می گزیند، تا روانش تباه نگردد. فرمان هر گوشه ای از ایران را به نام پهلوانی می ویسد و لهراسب را برای جانشینی خود نامزد می کند. آنگاه در کوهستانی پر از برف از دیده ها ناپدید می شود و گیتی را ترک می گوید (برای مطالعه بیشتر، مقاله مرتضی ثاقب فر، مرگ کیخسرو، را ببینید).

بر آن آب روشن سر و تن بشست / همی خواند اندر نهان زند و است

چنین گفت با نامور بخردان / که باشید پدرود تا جاودان

کنون چون برآرد سنان آفتاب / مبینید دیگر مرا جز بخواب

شما بازگردید زین ریگ خشک / مباشید اگر بارد از ابر مشک

ز کوه اندر آید یکی باد سخت / کجا بشکند شاخ و برگ درخت

ببارد بسی برف ز ابر سیاه / شما سوی ایران نیابید راه

سر مهتران زان سخن شد گران / بخفتند با درد کنداواران

چو از کوه خورشید سر برکشید / ز چشم مهان شاه شد ناپدید

پند فرزانه

2011-12-06T23:06:00.000-08:00

شاهزاده به دیدار فرزانه آمده بود تا آموزه ای از او فراگیرد.

فرزانه گفت: ای شاهزاده! سرزمین تو به پادشاهی چون کیخسرو نیاز دارد. پادشاهی و قدرت فساد آور است و بسیار زود گوهر پاک انسانی را آلوده می سازد. آیا جمشید فرهمند نبود؟ آیا فرجام او جز خواری برای خویش و پیدایی ضحاک برای سرزمینش بود؟ پدر تو جمشید وار می خواست سرزمینش را به فزایندگی وارد کند. اما پادشاهان فراموش می کنند که فر پرنده ای است که آزادانه بر شانه می نشیند، و چون در قفسش کنی خواهد مرد. سرانجام سرزمین آن شد، که ضحاکی ظهور کرد که سرزمین را از نوگرایی به ایستایی برد. کاهنان مارگونه اش مغز جوانان را خوردند تا مبادا اندیشه ای نو سر برآورد.

شاهزاده، سرزمین تو به پادشاهی چون کیخسرو نیاز دارد، که قدرت را توزیع شده می خواهد، شاهی را رها می کند و آن را به هستی می سپارد.

رستم

2011-12-02T23:12:00.000-08:00

در يک سوي کارزار! رستم، جهان پهلوان، که زاده شدنش را سي مرغ (نماد هستي) همراهي کرده است.

و در سوي ديگر، اسفنديار، روئين تن، پهلوان دين زرتشتي، که با دستان زرتشت غسل داده شده است.

اسفنديار آمده است، تا با شريعت زرتشتي بر رستم پايبند زند.

رستم و پيروي!؟ او خود در هستي (سي مرغ) فرو مي رود و از آن فرا مي گيرد. نه! رستم گفت: نه!

اسفنديار مي خواست دين زرتشتي را بگستراند و آن را دين رسمي کند.

نبرد آغاز شد. آيا اسفنديار مي توانست انديشه زرتشت را بر تخت آسماني بنشاند و رستم را برده آن سازد؟ آيا رستم مي توانست از انسان و آزادگي انديشه اش دفاع کند؟

رستم سخت زخم خورده بود. فريب دين، اسفنديار را آسيب ناپذير کرده بود. زال سي مرغ را فراخواند، که اي حکيم! اي سي مرغ عطار! ما از قرباني شدن انسان در پاي انديشه بيزاريم.

زال جوشني از آهن ساخت، پرتو سي مرغ، شيد شيدان، بر جوشن افتاد و در چشمان اسفنديار تابيد. اسفنديار با ديدن خور خيره ماند! و ايمانش بر انديشه اش لرزيد.

در نبرد اين پهلوان، پيروز رستم بود.

مهمانی

2011-11-26T02:43:00.000-08:00

بر اندیشه ام ردایی می اندازم، تا مبادا زنارهای آن پیدا شوند، ...

و در میانه ی این استخوان درد، خود را در می یابم که سخت افسرده ام.

باز یاد تو می کنم، که چه گشوده اندیش و گشوده دست، مرا مهمان می کردی.

تو مهمان اندیشه من می شدی و من مهمان گرمای خانه ات.

من ردای اندیشه را بر می داشتم، تا نگاه پنهانم را دریابی، و تو سرهمی ات را می کندی، تا در وجود تو فرو روم.

باز یاد تو می کنم، که چه گشوده دست! هستی ات را می بخشیدی تا جهان را کامروا کند.

تو در آستان می نشستی و من نمی دانستم که گاه حافظ خواندن است یا مولوی خوانی.

در آن درخشش غروب، که از چشمان تو بازتاب می یافت و برهنگی تن آرمیده ی تو را نمایان می کرد،

نمی دانستم، به راستی نمی دانستم، کدام غزل شیرین سعدی را باید خواند.

من آماده ام تا دوباره مهمانت شوم، و می دانی که چیزی جز اندیشه ام ارمغان ندارم.

پیامبری

2011-11-23T00:20:00.000-08:00

از میان نحوه های ارتباط با خدا، از مفهوم پیامبری سخن گفته میشود که آن را نوعی ارتباط خاص با خدا میدانند. پیامبری را، با توجه به نحوه نگرش به خدا (لینک را ببینید)، میتوان به دو دسته پیامبری پانته ایسمی و تئیسمی تقسیم کرد.

پیامبری تئیسمی. از آنجا که در نگاه تئیسمی، خدا ورای جهان و متمایز از عالم است، پیامبر انسانی است که توسط او برگزیده شده است تا دستورات او را به همه انسانها برساند. این نحو از ارتباط همانند ارتباط یک فرمانروا با پیام رسان امین خود است، که پیام رسان دستورات و قوانین را بدون کم و کاست به گوش جامعه میرساند. از دیدگاه تئیسمی، پیامبر امین خدا برای رساندن پیام است که توسط خود خدا برگزیده شده و در نقل و انتقال این پیام، خود او هیچ تاثیری بر آن ندارد. گفته پیامبر تئیسمی، گفته خداست، و خدا با یکی از زبانهای رایج بین انسانها سخنش را به پیامبر ابلاغ کرده است.

پیامبری پانته ایسمی. در نگاه پانته ایسمی، هستی به دو بخش فرمانروا و بنده، خالق و مخلوق و .. تقسیم نمیشود، بلکه خدا در جهان و جهان در خداست. خدا فرمانروایی تصور نمیشود که بخواهد برای بندگانش پیک بفرستد. به همین دلیل، پیامبر پانته ایسمی، کسی است که با هستیی که خود او نیز جزیی از آن است ارتباط برقرار میکند. از دیدگاه پانته ایسمی، پیامبر حکیمی صادق است که برآورده کنشگری بدون واسطه اش با هستی را به گوش مردم میرساند. زرتشت، بودا، سقراط، لائوتسه و بایزید بسطامی را میتوان از جمله پیامبران پانته ایسمی دانست. به خصوص بودا، که دینی را پیامبری میکند که در آن هیچ سخنی از مفهوم خدا دیده نمیشود. گفته پیامبر پانته ایسمی گفته صادقانه خود او است که در کنشگری با هستی بدست آمده است. به همین دلیل، نام حکیم، نامی مناسبتر از پیام بر برای این دسته از افراد است.

فروهر

2011-11-22T21:21:00.000-08:00

همانطور که پیش تر نیز گفتم، از نگاه حکیم خسروانی، مینوی انسان عبارت است از 5 نیروی

اهو (نیروی زیست)
بئوذ (نیروی هوشمندی)
دئنا (نیروی وجدان)،
روان (نیروی اختیار و تصمیم گیری)
فروهر (نیروی آفرینش) (لینک را ببینید).

در این پست به فروهر، نیروی فزایندگی می پردازم. در نگاه خرد خسروانی، انسان از اهورا (هستندگی و فزایندگی) جدا نیست و همانطور که اهورا در حال فزایندگی است، انسان نیز نیرو و میل آبادگری و فزآیندگی دارد. مقامی که انسان در حکمت خسروانی دارا است، مقامی بس والا است که در هیچ مکتب دیگری چنین مقامی دیده نمی شود. انسان همکار اهورا در آفرینش و فزایندگی است و او از نیروی آفرینش و دهشمندی برخوردار است. فروهر نیروی آفرینش است و با روان (نیروی تصمیم گیری و اختیار) متفاوت است. روان نیروی گزینش آزاد از میان راههای موجود است. انسان با روان به انتخاب دست میزند. اما فروهر نیروی ساخت راه نو است. در نگاه حکمت خسروانی، انسان مجبور نیست که از میان راههای موجود راهی را برگزیند، بلکه می تواند راهی نو را بیافریند و بیفزاید. این توانایی انسان در حکمت خسروانی را می توان با مفهوم ذهن آفریننده براور در فلسفه شهودگرایی مقایسه کرد.

می اندیشم آیا راهی هست تا گام های مرا را پذیرا باشد؟

می شنوم که در پی راه نباش، این گام های توست که راه را می سازد

می آیم

2011-11-21T01:06:00.000-08:00

چون می بینمت، گام هایم را وا می گذارم تا پیشی بگیرند از اندیشه ام.

آنها پیشی می گیرند، و هنوز گاهی نگذشته! خویشتن را در تو می یابم، که تشنه وار به لبانت چشم دوخته است.

زنگ می زنی که می آیم، و من خود را می آرایم، تا بی پیرایه میزبانت باشم.

می گویی: می آیم تا با هم، تنهایی را دلواپس، در گوشه دیوار همراه با لباسهایمان رها کنیم.

به بازار می روم؛ و در آن هم همه؛ در پی چیزی هستم، تا هم تو را بشاید و هم انحنایی که از آن می سرایی را.

بر می گردم، پیاده رو رنگی دیگر دارد، مردم هم! رنگشان رنگ هیچ فصلی نیست. رنگ 32 سالگیست که تو آن را از پس حریری توری، در هنگامه نوشیدن چای نظاره می کنی.

زنگ می زنم. در باز می شود، به تو می خندم، که چه کودکانه اندیشه ات را وانهاده ای تا از واقعیت رویا سازد!

پانته ایسم یا تئیسم

2011-11-20T20:47:00.000-08:00

خدایان چینیها (دائو)، ایرانیها (اهورا)، و یونانیها (زئوس، زئوس خدایی برخاسته از هستی است) خدایانی پانته ایسمی هستند، در حالیکه خدای ادیان سامی (یهوه) خدایی تئیسمی است. پانته ایسم (وحدت وجود) باور بر این است که خدا در جهان و جهان در خدا است. به عبارتی دیگر، پانته ایست هستی را به دو بخش ارباب و رعیت، خالق و مخلوق، و مالک و برده تقسیم نمی کند. از نگاه او آفریننده و آفرینش از هم جدا نیستند و در وحدتند. اما تئیسم، باور به خدای انسان واری است که ورای جهان و متمایز و متعالی از عالم است.

پرسشی که در اینجا برمی خیزد این است که چرا قوم سامی بر خلاف اقوام دیگر (هندیها، ایرانیها، چینیها و یونانیها) خدایی تئیسمی و نه پانته ایسمی پرداختند؟ پاسخ این است که پرداختن خدای تئیسمی، برای ساخت یک خدا به منزله وحدت اجتماعی قوم است، و ارائه دهندگان خدایان تئیسمی عموما سیاستمدار، فرمانروا و تشکیل دهنده حکومت بودند. اما پرداخت خدای پانته ایسمی در پاسخ به کنشگری بدون واسطه انسان با هستی است. انسان انوار ورودی را از طریق حسگرهایش دریافت میک ند و به این ترتیب تجربه حسی انجام می پذیرد. سپس برای تبدیل کردن تجربه حسی به تجربه عقلی، او انوار ورودی را با توجه به الگوها و مُثلها تجزیه، طبقه بندی و ترکیب میکند. به این ترتیب، در تجربه عقلی، تمایز و چندبخشی نمایان میشود. در اینجا، می توان عقل را همانند یک منشور فرض کرد، که نوری به آن تابانده میشود و از سمت دیگر منشور انوار با رنگهای مختلف خارج میشود. حکیم از خود می پرسد اصل هستی، آن نور احد و یکپارچه پیش از ورود به منشور است یا کثرت پس از خروج از منشور؟ نگاه پانته ایسمی، وحدت را کثرت و کثرت را در وحدت مشاهده می کند، و می گوید که خدا در جهان و جهان در خداست. ارائه دهندگان خدایان پانته ایسمی حکیم بودند نه سیاستمدار یا فرمانروای اجتماعی.

وقتی قوم بنی اسراییل از سرزمین مصر خارج شد، برای بقا و یافتن سرزمین باید با اقوام دیگر می جنگید، پس به خدایی انسان وار نیاز داشت که قوانین اجتماعی (شریعت) را ضمانت کند و قدرت مافوق بشرش به قوم امید دهد. دقت کنید که در آن دوره، قوم بنی اسراییل درجه خودآگاهیاش به اندازه خودآگاهی انسان کنونی نبوده است، و همانند یک کودک که دوستان خیالی دارد، می توانست تصور کند که خدا در باغ قدم میزند یا در میان ابر ظاهر می شود و با همه قوم سخن میگوید. خدای تئیسمی یهوه به عنوان یک فرمانروا آسمانی که قوانین سیاسی-اجتماعی دارد، و همانند یک سیاستمدار مکر می ورزد خودنمایی می کند. از آنجا که مکاتب و ادیان تئیسمی در جریان های سیاسی شکل گرفته اند، در این ادیان اخلاقیات از اهمیت برخوردار نیست، زیرا سیاستمدار نمی تواند اخلاقمند باشد. به همین دلیل در شریعت مکاتب تئیسمی همواره تبصره هایی وجود دارد تا فرد بتواند آنها را دور بزند. به عبارتی دیگر سیاسی بازی، زرنگ بازی و... نکوهیده نیست.

به این ترتیب، خدایان تئیسمی از دل جریان های سیاسی بیرون می آیند. اگر به این مکاتب نگاه کنید، خواهید دید که از نگاه آنها رستگاری یک انسان در نحوه موضع گیری سیاسی او نسبت به رییسان مکتب و میزان علاقه او به آنها است و نه انسانیت، اخلاقیات، آگاهی و ... در حالی که خدایان پانته ایسمی از دل اندیشبدن و دغدغه پاسخ به چیستی هستی بر می خیزند.

لینک زیر را ببینید

2011-11-19T01:50:00.000-08:00

لینک زیر را ببینید.

http://www.ibna.ir/vdchxznzk23niwd.tft2.html

لینک بالا گزارشی از یک سخنرانی در مورد خرد خسروانی است. سخنران می گوید که خرد خسروانی 4 اصل و 12 بنیان دارد. اگر این 4 اصل را با 4 فروزه ای که اینجانب (رسول رمضانیان) در کوشش برای مدل سازی منطقی خرد خسروانی معرفی کرده ام مقایسه کنید فرقی بین آنها نخواهید دید. در هیچ متنی پیش از مقاله من، سخنی از این 4 فروز گفته نشده است و این صورت بندی است که در مقاله من ارائه گردیده است. در لینک بالا، 12 بنیانی که برای خرد خسروانی بیان شده است باز همان 12 بنیانی است که اینجانب برای خرد خسروانی ساخته و پرداخته ام و آنها را از فروزه ها نتیجه گرفته ام.

مشکل اینجاست که در لینک بالا هیچ ارجاعی به مقاله خوانشی نو از خردی کهن، خرد خسروانی؛ نشده است!!!

چیستی دین در خرد خسروانی

2011-11-18T21:23:00.001-08:00

از نگاه حکیم خسروانی، مینوی انسان عبارت است از 5 نیروی اهو، بئوذ، دئنا، روان، فروهر (لینک را ببینید). بئوذ نیروی هوشمندی و ادراک است و دئنا نیروی وجدان و تمییز دهنده نیکی از نانیکی. خردمند خسروانی حکمت روی کاغذ را محصول (به زبان کاسته شده) کنشگری بدون واسطه انسان با هستی می داند. حکمت معنای عامی دارد که شامل علم، دین، اخلاق، هنر و ... است. علم عبارت است از کنشگری بدون واسطه بئوذ مینوی انسان با هستی. به این ترتیب که، هوشمندی دانشمند علمی، به کنشگری بدون واسطه با هستی می پردازد، و دریافتهای او منجر به پرداختن نظریه های علمی می گردد. چیستی دین نیز در حکمت خسروانی، همانند چیستی علم است. دین برآورده کنشگری بدون واسطه دئنای انسان با هستی است (لینک را ببینید).، دئنا و وجدان اندیشمند دینی، که دغدغه نیکی و نانیکی را دارد، به کنشگری بدون واسطه با هستی دست می زند و دریافتهایش منجر به پرداختن نظریه های دینی (اخلاق فردی، اخلاق اجتماعی، عدالت، رهایی و ...) می گردد.

همانگونه که در علم نوآوری و نوگرایی ضروری است، و یک نظریه در کنشگری جدید با هستی جا خود را به نظریه دیگر می دهد (هندسه نااقلیدسی پدید می آید، مکانیک کوانتمی بوجود می آید و ...) در دین نیز، نوآوری و نوگرایی با توجه به افزایش دانش انسانی، تکامل انسان در فرگشت، و ... ضروری است. در حکمت خسروانی، اندیشمند دینی کسی نیست که خود را محدود به حکمت بحثی در نظریه های پیشین دینی بکند، بلکه او با حکمت ذوقی، دین را احکام روی کاغذ آمده نمی داند، بلکه آن را دئنای انسانی می داند که باید با کنشگری بدون واسطه پیاپی و نوگرایی آن را بدست آورد. از آنجا که در مسیر تکامل، ابزارهای شناخت و تمییز در انسان بیشتر می شود، کنشگری های متاخر از کنشگری های پیشین بهتر خواهند بود، و دین دار واقعی نمی تواند بر خلاف دئنای خود حکم پیشینی را از روی جزم گرایی بپذیرد.

خود بودن و خودآگاه بودن از خویش

2011-11-15T21:44:00.000-08:00

ابوسعید ابولخیر تمام رنج های انسانی را ناشی از آن می داند که او می خواهد خود را جز آنچه هست نمایش دهد. بهشت از نگاه ابوسعید، یعنی اینکه همان باش که هستی، و این یعنی دروغ نگفتن به خویش. اگر انسان به هویت خود، از نگاه دیگران، از نگاه عرف، از نگاه مکتب، از نگاه باورهایی که در طی زمان پذیرفته است، و ... بنگرد، هیچگاه نمی تواند بفهمد که چیست، و در نتیجه نقشی ناسازگار را بازی می کند که رنجی روانی را بر او تحمیل می کند.

سهروردی انسان را حیوان خودآگاه می داند. یعنی کسی که خویش را شناخته است و هر عملی که انجام می دهد را می تواند پیگیری کند که این عمل او در نتیجه کدام باورها و کدام خواستهای او است. از نگاه سهروردی، فردی که همانند یک ربات، مجموعه ای از دستور العمل های یک مکتب را، یا عرف یک جامعه را، یا ... را در واکنش به اعتقادات و جامعه بازی می کند، فرقی با یک گوزن ندارد. انسان کسی است که از آنچه هست و آنچه می کند، خودآگاه است.

در خرد خسروانی، هر انسانی باید خودش باشد و به طور خودآگاه بتواند باورها و اعمالش را دنبال کند. مثلا اگر به موضوعی باور دارد، با خود رو راست باشد و بتواند ریشه باورش را بیابد، به عبارتی خودش، خودش را روانکاوی کند. نزد حکیم خسروانی، نقطه کمالی برای انسان نیست که بخواهد خود را به آن برساند، بلکه خود بودن و خودآگاه بودن از خویش، مهمترین هدف است.

بوسعید از خود و آنچه می کند خودآگاه است، در رو راستی با خودش می داند که کدام کار را برای حب جاه، مقبولیت، و نمایش انجام می دهد. او سعی نمی کند، آن را با هزار دروغ بپوشاند که نه این کار را من برای هدفی دیگر انجام دادم. او لباسی از حریر می پوشید که بر مردان حرام است، و آنگونه می زیست که بود تا طعم خوش وقت را بچشد.

سعادت بر زبر سر توست. زیرِ قدم نِه، تا دست بر سعادت رسد (بوسعید)

لبخند

2011-11-12T04:41:00.000-08:00

من در شاد کردن ناتوان مي مانم. چگونه مي توان انساني را اميد داد، و هنگامهء او را از خشنودي پر ساخت. من ناتوان مي مانم. در اين ميان، به ياد بوداي گرانقدر مي افتم. به راستي، آري به راستي، چگونه مي توان انسان را از رنج و درد رهانيد؟ آوردن یک لبخند بر لبان کسي که مي داند همه چيز گذراست، کاري بس دشوار است.

کاش پياله شرابي بودم، به نگاه مفتي نجس! اما شادي آور. کاش قرص استامينوفن کدئيني بودم، يا دلقکي بودم که همه با ديدنش، او را دست مي انداختند، اما تنها براي لحظه اي ، انسان را، آري انسان را، از رنج بودن مي رهانيدم.

در چشمانش مي نگرم. هر روز که مي گذرد، بيشتر مي فهمد، که آنچه در ذهن دارد با آنچه در عين است همخوان نيست. جيغ و فرياد هم کمکي نمي کند.

به من نگاه مي کند، چشم به راه يک پاسخ. او مرا خدايي مي داند که مي تواند عين را همخوان با ذهن بيافريند، و من زير نگاه هاي او خرد مي شوم. آيا بايد به او بگويم که من خدا نيستم و قادر مطلق ممتنع الوجود است.

دوست من، همزاد من! اگر ز باده مستي خوش باش. انگار که نيستي چو هستي خوش باش.

پس از نوشيدن چند جام رو به من مي کند و مي گويد: من شادم، اما گويي شراب بر تو کارا نيست.

دستت را به من بده

2011-11-10T03:05:00.000-08:00

دستت را به من بده؛ بگذار تا تو را بيرون بياورم. آن گاه خواهي دانست که آنچه در پيش روي توست، نه عشق، که شيفتگي ست. دستت را به من بده، نه براي آنکه تو را در پي خود کشم، نه براي آنکه تو را راهبري کنم و نه براي آنکه مرا اطاعت کني. براي آنکه که به بالا بيايي و ببيني که تو خود سازنده راهي.

... و من دستم را به او دادم.

پیدایش دینی جدید

2011-11-04T22:14:00.000-07:00

در این پست به این موضوع می پردازم که در چه شرایط اجتماعیی یک دین جدید ظهور می کند. در واقع سه دین بودایی، زرتشتی، و مسیحی هر سه در پاسخ به شرایط اجتماعی یکسانی ظهور کرده اند.

قبل از ظهور زرتشت، در جامعه مذهبی ایران، شعائر پرستی، تشریفات و مراسم مذهبی، و سلطه روحانیت در همه جا غالب بود (کتاب دین شناسی تطبیقی، کدارنات تیواری و کتاب فلسفه زرتشت، فرهنگ مهر را ببینید). قبل از ظهور بودا نیز شعائر پرستی ودایی سبب شده بود که رنج انسانی فراموش شود و آداب و رسوم برتر از انسان لحاظ شود. مسیح نیز در برابر شعائر پرستی یهودی برخاست، از سنگسار زنی جلوگیری کرد، و در برابر خدای ارباب روحانیون یهودی، از خدای پدر، محبت و عشق به انسانها سخن گفت. به این ترتیب، هم بودا، هم مسیح، و هم زرتشت، دقیقا در شرایط اجتماعی ظهور کرده اند که در جامعه اخلاقیات سقوط کردند و انسان در برابر شریعت، قدرت روحانیت و تشریفات مذهبی قربانی شده است. هرگاه در جامعه ای ساختارهای اجتماعی ناکارامد شود و این ساختارهای اجتماعی ساختارهایی باشند که با پشتوانه دینی در جامعه برقرارند، فضا برای ظهور یک دین جدید که حرف از یگانگی، برابری، و خدا به منزله حق توزیع شده می زند، فراهم می گردد.

نه در گاتهای زرتشت، نه در سخنان بودا، و نه در سخنان مسیح هیچ اشاره ای به شریعت و شعائر مذهبی نیست. هر سه حکیم، در پی رهایی انسان و خرد او از شعائر پرستی، دین پرستی و دستگاه روحانیت به جای حق هستند. در واقع آنها برخاسته اند تا انسان را از بند پندارها آزاد کنند و دست دهنده هستی را که کاهنان به دست گیرنده و قربانی خواه تبدیل کردند به مردم بشناسانند.

اما در هر سه دین، پس از مدتی، دستگاه کاهنان شکل می گیرد. در واقع پس از آنکه مردم ناراضی از ساختارهای اجتماعی پیشین خود را از شعائر و شریعت پیشین رهانیدند، از آزادی خود احساس ترس می کنند. مبلغین اندیشه های دین جدید این ترس را در می یابند و شروع به شریعت سازی، نوشتن کتابهایی مفصل و پیچیده ساختن حکمت، برقراری مراسم و تشریفات دینی و ... می کنند. تا جایی که موبدان ساسانی و کلیسای قرون وسطای کاتولیک را شکل می دهند. دوباره جامعه در بند ساختارهای ناکارمد تقدس داده شده و روحانیتی که با خدا در اینهمانی قرار دارد گرفتار می شود. اینجاست که باز افرادی چون مانی و مزدک در برابر زرتشتی گری، و لوتر در برابر مسیحیت گرایی بر می خیزند تا باز دوباره فریاد بزنند که انسان از شریعت ارجح تر است، و دست روحانیت را که خود را واسطه فیض بین خدا و انسان قرار دادند کوتاه کنند.

به این ترتیب، هرگاه فساد دستگاه کاهنان، شعائر پرستی، و قربانی شدن انسان در پای پندارها نمایان شد، ظهور دین و مکتب جدید قابل انتظار است.

پس از مرگ من

2011-11-01T23:34:00.000-07:00

پس از مرگ من همانند پس از مرگ یک پشه، یک اسب، یک ببر، یک ماهی، و هر آن چیزی که حیات دارد، است. تنها تفاوت من با یک ماهی، یک ببر در خودآگاهی من است که از خویشتن خویش آگاهم. این خود آگاهی سبب شده است تا من خواستهای خود را به عنوان یک موجود صاحب حیات دریابم. سپس برخاسته از این خواستها، مفاهیمی در ذهن ساخته ام. تصوراتی ذهنی که هیچ اثری در عین، شاهدی برای آنها نیست.

من می دانم که پس از مرگ یک ماهی چگونه است، و شواهد زیادی برای دانستنم دارم، که مرا به ایمان به آن وا می دارد.

من پر از توان انسان بودن ام

2011-10-31T00:23:00.000-07:00

زن چاق و جوان دکمه را زد و من وارد تونل مغناطیسی شدم. سرما نوک انگشتان پاهایم را می سوزاند. به چشمان زن خیره شدم که با بی دقتی آرایش شده بودند. با خود گفتم شلختگی در لباس را می توان تاب آورد اما شلختگی در آرایش را؟!

در بازگشت، دکتر قریب را دیدم، باقرخان را دیدم، ستارخان را. اندیشیدم که مرد را جسارت آن مرد می کند، اگر قرار شد که به نیستی بپیوندم حتمی پیش از آن یک بانک را خواهم زد. می پندارید نمی توانم! می توانم. آری می توانم نقشه ای طرح کنم که هیچ فیلم هالیوودی نتواند آن را به تصویر بکشد. من پر از توان انسان بودن ام. می توانم شیرین زنی را مسخر نگاه های خودم کنم. می توانم شعر بگویم به رندی حافظ، به عرفان مولوی و به گستاخی ایرج میرزا. می پندارید نمی توانم، می توانم، من پر از توان انسان بودن ام. می توانم مرد بودن خود را بگونه ای نشان دهم که وقتی هم خوابه ام چشمهایش را به طلوع می گشاید، کوفتگی شیرین را در اندامش، سخت دریابد.

آری من می توانم، می توانم بیفزایم همچون کارگری کوشا و بیافرینم همانند خودم، آراسته و کارا.

زن چاق و جوان، آمپول به دست گفت: من آماده ام! ... و من بین انتخاب آرامش نیستی و افزایش هستی مردد بودم.

ابلیس، مسئول شر

2011-10-29T00:19:00.000-07:00

نه در گاتهای زرتشت و نه در دائودجینگ لائوتسه سخنی از موجودی متشخص به نام شیطان نیست. البته این موضوع عجیب نیست، زیرا از دیدگاه زرتشت و لائوتسه که با نگاهی پانته ایسمی مفهوم خدا را پرداختند، خدا مفهومی نامتشخص است. اما جالب آن است که بدانید در تورات موسی نیز موجودی به نام شیطان یا ابلیس نیست! در تورات موسی یهوه خدایی تئیسمی است که شر یعنی نافرمانی انسان از او. کسی که تورات را خوانده باشد به وضوح خواهد دید که تورات کتاب رویارویی شر با خیر نیست، بلکه کتاب مصائب قوم بنی اسراییل است که با فرماندهی یهوه در پی اشغال سرزمین موعود (سرزمین کنعانیان)هستند. به نظر می رسد ساخت شیطان توسط سامی ها متاثر از دیدگاه اسطوره های زروانی ایرانی است و با نجات قوم بنی اسراییل در بابل توسط کورش برای اولین بار وارد باورها و ادیان سامی شده است (کتاب عزرا 15اُمین کتاب عهد عتیق است که در آغاز آن به کورش پادشاه پارسها به عنوان رهایی بخش قوم بنی اسراییل اشاره می کند در این کتاب آمده است که: «در سال اول سلطنت کورش خداوند آنچه را که توسط ارمیای نبی فرموده بود، به انجام رساند. خداوند کورش را بر آن داشت که فرمانی صادر کند و ...». اولین جایی که در کتاب مقدس از شیطان (موجودی متشخص به عنوان مسول شر در هستی) سخن گفته می شود کتاب ایوب است که 18اُمین کتاب عهد عتیق است.). فلسفه زروانی دنیا را به دو قسمت اصیل خیر و شر تقسیم می کند که این دو با هم در حال مبارزه اند و پیروزی نهایی از آن خیر است. بوجود آمدن اسطوره ابلیس به عنوان مسئولی متشخص برای شر که آفریده یهوه نیز است داستانی متاخر در ادیان سامی است.

به این ترتیب، ادیان سامی، پس از موسی پیامبر، مفهوم معاد را از مصریان و شیطان را از ایرانیان وام گرفتند. برای مطالعه بیشتر، و دانستن چیزهایی که من نمی توانم بنویسم، مراجع زیر را می توانید ببینید

تحقیقی در دین یهود، جلال الدین آشتیانی
دین شناسی تطبیقی، کدارنات تیواری، ترجمه مرضیه شنکایی
باورها و آیین های یهودی، آلن آنترمن، ترجمه رضا فرزین

تفاوت انسان با خدایان

2011-10-23T05:22:00.001-07:00

در اسطوره های یونان تنها تفاوتی که بین انسان ها و خدایان است، این است که خدایان نامیرا هستند و انسان ها میرا. دقیقا از نگاه تورات نیز تنها تفاوت بین انسان و خدا همین موضوع ذکر می شود. در کتاب پیدایش گفته می شود که وقتی خدا فهمید که آدم و حوا از میوه درخت آگاهی خوردند گفت: حال که آدم مانند ما شده است و خوب و بد را می شناسد، نباید گذاشت از میوه درخت حیات نیز بخورد و تا ابد زنده بماند (آیه 22، پیدایش). بدین ترتیب او آدم را (از باغ عدن) بیرون کرد و در قسمت شرقی باغ عدن فرشتگانی قرار داد تا با شمشیر آتشینی که به هر طرف می چرخید راه درخت حیات را محافظ کنند (آیه 24، پیدایش).

با توجه به آیه های بالا، کتاب پیدایش نیز تنها تفاوت بین انسان و خد ا را میرایی و نامیرایی می داند. البته هر چه در تورات پیش می رویم، خدا تختش را در آسمانها بالاتر می برد و انسان خوار و ذلیل تر می گردد.

جهان پس از مرگ

2011-10-22T00:15:00.000-07:00

در هیچ جای گاتها (سروده های زرتشت) اشاره ای به حیات پس از مرگ، و بهشت و جهنم نشده است. در هیچ جای دائودجینگ نیز هیچ سخنی از زندگی پس از مرگ زده نشده است. اما جالبتر آن است که بدانید که در تورات نیز هیچ سخنی از حیات دوباره پس از مرگ زده نشده است! در کل تورات (تورات اسفار پنج گانه موسی (پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه) است که از طریق خداوند به او وحی شده است) که با اخراج آدم از باغ عدن شروع می شود و با مرگ موسی پایان می پذیرد، هیچ اشاره ای به اینکه ابراهیم، یعقوب، اسحاق، موسی و ... پس از مرگ چه خواهند شد نشده است. در این کتاب، باغ عدن جایی روی زمین است نه در آسمانها، و دو درخت حیات و آگاهی در این باغ هست. وقتی آدم و حوا از درخت آگاهی میوه می خورند، خداوند نگهبانانی بر درخت حیات می گذارد تا جاودانگی آدم و حوا را از بین ببرد و آنها نتوانند میوه درخت حیات را بخورند. آنچه از کتاب تورات بر می آید این است که مرگ مساوی نیستی است. هرگاه خداوند (یهوه) بر کسی خشم می گیرد او را به مرگ تهدید می کنند، و نه به بهشت و جهنم. در هیچ جای تورات سخنی از اینکه روزی یهوه به داوری می نشیند گفته نشده است (من خودم به شخصه مطالعه کردم). [فرقه ای در یهودیان به نام فرقه صدوقیان وجود دارد، که بر پایه اینکه در تورات هیچ سخنی از حیات پس از مرگ گفته نشده است به معاد باور ندارند].

ملتی که مفهوم حیات پس از مرگ را ساخته است، نه چینی ها، نه هندی ها، نه ایرانی ها، و نه سامی ها بلکه مصری ها بودند. این مصر باستان بود که به جاودانگی فردی و حیات فردی پس از مرگ معتقد بود. برای همین دست به مومیایی کردن اجساد و ساخت مقبره ها بزگر و اهرام می زدند. حتی کاهنان کتاب های راهنمای پس از مرگ برای افراد می نوشتند که قیمت آن بسیار زیاد بود و هر کسی توانایی سفارش آن را نداشت. این کتاب های راهنما (که بسیاری از دیوهای نکیر ومنکر قبر و داستانهای عوام کنونی در مورد شکنجه های پس از مرگ برخاسته از آن است) به صاحبانشان می آموختند که چگونه باید به پرسشهای فرشتگان عذاب پاسخ بدهند و خود را برهانند. می توان گفت باور به جهان پس از مرگ در مکاتب سامی، متاخر و متاثر از تمدن مردم مصر است، و در کتابهای کهن این قوم هیچ سخنی از حیات پس از مرگ نیست. با آنکه قوم سامی در تصور تئیسمی (فرمانروایی انسان وار) از خدا، با دیگر اقوام چون چینی ها، ایرانی ها، هندی ها، یونانی ها (که تصور پانته ایسمی، وحدت وجودی، از خدا دارند ) متفاوت است اما در تصور پس از مرگ با آنها یکسان است، و مفهوم معاد و روز دادرسی در عهدهای جدیدتر مکاتب سامی از تمدن مصر و کتاب های مرگ مصری (که در موزه بریتانیا یکی از آنها است) گرفته شده است.

اسطوره حامله باکره

2011-10-21T23:56:00.000-07:00

در اسطوره های زرتشتی، باور بر این است که سوشیانت از حامله ای باکره زاییده می شود (کتاب فلسفه زرتشت، فرهنگ مهر). در مهاوستو نیز آمده است که مادر بودا، ملکه مهامایا، حامله باکره بوده است (بودا، جستاری در آیین و تعالیم، جلال الدین آشتیانی). در این پست، می خواهم به دلیل پیدایش اسطوره حامله های باکره بپردازم. در واقع اسطوره حامله باکره نه فقط برای سوشیانت، بودا و عیسی، بلکه برای شاهان و بزرگان زیادی توسط انسانها نقل شده است. حتی در امروزه که انسان به خودآگاهی بیشتر رسیده است، می بیینم که علاقه مند است تا نحوه تولد حاکمان را فوق طبیعی جلوه دهد و مثلا بگوید که حاکم هنگام تولد سخن گفته است.

انسان ها برای آنکه بتوانند همدیگر را تشخیص دهند از اصل و نسب استفاده می کنند. همواره وقتی بزرگی یا حاکمی ظهور کند، بطوریکه او بزرگزاده یا شاهزاده نباشد، عوام که او را بزرگ می یابند باید به هر طریقی شده برای او نسبی بسازند. همینکه پدر یک حاکم یا یک فرد بزرگ، خود مشهور و بزرگ نباشد یعنی اینکه در نظر عوام آن فرد بی پدر است. پس باید پدری یافت، چرا این وظیفه مهم را به خدایان نسپاریم؟ که هیچ حرف و حدیثی در آن نباشد.

روز حافظ

2011-10-13T00:20:00.000-07:00

ديروز 20 مهر روز حافظ اين حکيم بزرگ خسرواني بود.

ساقي سيم ساق من چون همه درد مي دهد

کيست که تن چو جام مي جمله دهن نمي کند

من می افزایم پس هستم

2011-10-11T22:53:00.000-07:00

من می اندیشم پس هستم (دکارت)

من سرکشی می کنم پس هستم (کامو)

من احساس می کنم پس هستم (ژید)

من رنج می کشم پس هستم (بودا)

من می افزایم پس هستم (زرتشت)

هابیل و قابیل

2011-09-30T22:07:00.000-07:00

پیش تر گفتم که انسان دوران اسطوره، تفکر استعاره ای-روایی داشته است نه تفکر انتزاعی-استدلالی. اگر به متون باستانی نگاه کنیم فرایند استدلال در آنها قابل مشاهده نیست. انسان به کمک استعاره و روایت تجربه های اطراف خود را به تجربه عقلی تبدیل می کرده است.

در کتاب پیدایش عهد عتیق، می خوانیم که آدم 930 سال عمر کرد و نوح در سن 500 سالگی صاحب فرزند شد. در کتاب پیدایش، انسان هایی را می یابیم که عمر آنها به هزاره ها و سده ها می رسد، هر چند، هر چه در عهد عتیق به جلوتر می رویم، انسان هایی با عمر دراز ناپدید می شوند. (از ابرام به بعد هیچ انسانی با عمر دراز ذکر نمی شود)

به نظر می رسد که انسان ابتدایی، دوره های تاریخی را به این نحوه روایت می کرده است. او وقتی می گوید آدم 930 سال عمر کرد دارد از یک دوره تاریخی از تکامل انسان به زعم خود و توانایی های ذهنی خود سخن می گوید.

در کتاب پیدایش می خوانیم که هابیل گله دار و دامدار بوده است و قابیل کشاورز. هر دوی اینها هدیه ای برای خدا می برند. قابیل از محصول زمین خود، و هابیل از بهترین قسمت گوشت چند راس از گله خود. جالب اینجاست که خدا هدیه هابیل را قبول می کند اما هدیه قابیل را رد می کند که همین موضوع سبب خشم قابیل می شود. چرا باید خدا هدیه قابیل را رد کند؟

در این روایت خدا به منزله روح فرهنگی-عرفی قوم است. در واقع، اسطوره دارد به یک تغییر، گذار از دوران گله داری به کشاورزی سخن می گوید که انسان در برابر این گذار از خود ایستایی و اینرسی نشان می دهد. به همین علت، خدا که شالوده پندارها و سنن قوم است هدیه قابیل را رد می کند. کشته شدن هابیل توسط قابیل می تواند به پذیرش عصر کشاورزی در دوره گله داری اشاره داشته باشد. عمر 930 ساله آدم به نحوی دارد بیان می کند که از نگاه انسان ابتدایی این تغییر دوارن 930 سال طول کشیده است.

2011-09-29T03:13:00.000-07:00

با خود وفادار مي مانم آيا؟ يا راهي سهل تر اختیار مي کنم.

2011-09-26T02:27:00.001-07:00

عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت

که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت

من اگر نیکم و گر بد تو برو خود را باش

هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت

همه کس طالب یارند چه هشیار و چه مست

همه جا خانه عشق است چه مسجد چه کنشت

سر تسلیم من و خشت در میکده‌ها

مدعی گر نکند فهم سخن گو سر و خشت

ناامیدم مکن از سابقه لطف ازل

تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت

نه من از پرده تقوا به درافتادم و بس

پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت

حافظا روز اجل گر به کف آری جامی

یک سر از کوی خرابات برندت به بهشت

می مغانه

2011-09-10T02:48:00.000-07:00

در خانقه نگنجد اسرار عشق بازی ---- جام می مغانه هم با مغان توان زد

درویش را نباشد برگ سرای سلطان ---- ما ییم و کهنه دلقی کاتش در آن توان زد

اعداد مقدس

2011-08-15T01:08:00.000-07:00

تا به حال اندیشیده اید که چرا انسانهای هفته را هفت روز قرار دادند و ما هشته نداریم. چرا می گویند که آسمان هفت مرتبه دارد و .... یا چرا تعداد حواریون مسیح را طوری جمع و جور می کنند که برابر 12 شود. در واقع این اعداد جزو اولین اعدادی بودند که مورد توجه اقوام ابتدایی قرار گرفتند. عدد هفت برگفته از 7 شی منظومه شمسی است که با چشم غیر مسلح در دوران اسطوره قابل مشاهده بوده است. عدد 12 هم تعداد بارهای چرخش ماه دور زمین در یک سال و هم تعداد صور فلکی که خورشید در یک دور گردش خود به دور زمین (از نگاه انسان ابتدایی خورشید دور زمین می چرخد نه زمین دور آن) از آنها عبور می کند، می باشد. انسانها این دو عدد را از طبیعت گرفتند و در فرهنگ، رسوم و اعتقادات خود وارد کردند. شاید اگر تعداد سیارات قابل مشاهده با چشم غیر مسلح به علاوه خورشید و ماه برای انسان ابتدایی 8 تا بود، اکنون مردم از 8 طبقه آسمانی و هشته سخن می گفتند. تا کنون از خود پرسیدید که چه روزی به عنوان اولین گاه شماری از هفته توسط انسانها انتخاب شد. امروز که من دارم این متن را می نویسم دوشنبه است. فرض کنید که یک میلیون و هفتصد و چهل ونه هزار و نهصد و نود و هشت روز پیش اولین روزی بود که یک قوم تصمیم گرفت آن روز را شنبه بنامد، و با شمارش از آن روز امروز دوشنبه است. حال اگر این قوم یک روز زودتر (با آغاز از شنبه) شروع به شمارش کرده بود امروز سه شنبه بود! اما اینکه امروز دوشنبه است آنقدر در فرهنگ انسانها ثابت و امری قطعی شده است که اگر به یک مسیحی بگویید که بیا امروز را سه شنبه بدانیم و از این به بعد اینگونه ادامه دهیم فورا موضع گیری می کند که آن موقع کلیسا رفتنش درست نخواهد بود و برنامه ظهور حضرت مسیح و دعاهای مخصوص روز یکشنبه چه می شود.

ما انسانها کودکی خود را فراموش کردیم. فراموش کردیم که هفته را ما آفریدیم و حال آفریدگان خود را اموری قطعی می دانیم .

اشراق و مشاء

2011-08-02T00:34:00.000-07:00

در فرآیند یادگیریِ یک عامل هوشمند تنازعی وجود دارد به نام تنازع اکتشاف و استخراج محیط. عامل هوشمند می تواند یا دست به استخراج از یافته های خود بزند یا در محیط بگردد تا اکتشاف بیشتری حاصل کند. فیلسوفان مشاء را کسانی می دانم که به استخراج بیشتر از اکتشاف اهمیت می دهند. این فیلسوفان مبتنی بر صورتهای نمادین ساخته شده (برای ادراک محیط) به تعقل می پردازند و بر این باورند که استدلال عقلی به استخراج حقیقت محیط می انجامد. فیلسوفان اشراقی را کسانی می دانم که به اکتشاف اهمیت بیشتری می دهند. به این ترتیب که فیلسوف اشراقی در پی کنشگری با محیط برای ساخت صورتهای نمادین جدید است تا ادراک از محیط را افزایش دهد. در این فرآیند، از آنجا که فیلسوف اشراقی با تجربه هایی از هستی روبرو می شود که در ذهن صورت نمادینی برای آنها ساخته نشده است، او این تجربه ها را تجربه های عرفانی (تجربه های انتزاع نیافته) می نامد.

خود را همسو با فیلسوفان اشراقی می دانم.

قدرت اسطوره

2011-07-01T20:57:00.000-07:00

اسطوره های یک قوم، هویت بخش فردی و اجتماعی آن قوم هستند. وقتی قومی در جنگ بر یک قوم دیگر غلبه می کند تنها سرزمین های آن قوم را تحت سیطره خود قرار نمی دهد بلکه می کوشد تا اسطوره های قوم شکست خورده را خرافه و اسطوره های خود را مقدس و واقعی جلوه دهد، تا به این ترتیب هویت قوم مغلوب تغییر یابد. جشن نوروز خرافه خوانده می شود و زندگی کردن پدر پینوکیو در شکم ماهی واقعی.

اسطوره ها نحوه تعامل انسان با جامعه و هستی را مشخص می کنند. اسطوره های یک قوم بصورت داستان وار، مفاهیم اولیه ای چون آفرینش، خدا و رابطه انسان با آن، دادگری، نوع حکومت، رستگاری و ... را تعریف می کنند. دقیقا همین مفاهیم اولیه است که تفاوت اقوام را با هم می نمایاند. اقوام مختلف، با کنشگری های متفاوت با هستی، مفهوم های اولیه گوناگونی تعریف کرده اند. برای نمونه، در حالی که در عهد عتیق خداوند بارها بر انسانها (بردگان خویش) خشم می گیرد و عذاب (زلزله، سیل و ...) فرو می فرستد، حتی یک بار هم در اسطوره های شاهنامه خداوند بر انسانها (همسان و همکار خویش) خشم نمی گیرد.

اسطوره ها قدرت اجتماعی ایجاد می کنند. هیتلر در آلمان تلاش می کرد تا اسطوره های آلمان باستان را جایگزین اسطوره های قوم یهود و خداوندی یهوه (که از آنها بیزار بود) بکند. او به کمک زنده کردن اسطوره های آلمان باستان نیروی عظیم اجتماعیی را آزاد کرد (بماند که این نیروی بزرگ متاسفانه در خدمت نژادپرستی و علیه بشریت قرار گرفت).

همانگونه که گفتم، قوم پیروز، دوام پیروزی خود را در قبولاندن اسطوره های خود به قوم مغلوب می داند. آوارگی فردوسی و رافضی خوانده شدن او، بر کنده شدن مجسمه آرش از شهر ساری، پاک شدن یک شبه نقاشی های میدان فردوسی مشهد، و مجسمه آریو برزن ادامه همان مبارزه است.

2011-06-28T00:31:00.000-07:00

از جایی برای گشوده اندیشیدن به خرد خسروانی رسیدم

دِانا و دین

2011-03-17T20:28:00.000-07:00

دِانا واژه ای فارسی هم معنای وجدان است. در این پست می خواهم به این موضوع بپردازم که آیا ضرورتا انسان دیندار انسانی باوجدانتر نیز هست؟ و رابطه دِانا با دین چیست؟ آیا این دو مفهوم هم ریشه اند؟ [دَئنا (دِانا) در اوستا به معنای وجدان و دریافت و شهود انسان است. این نیروی اهورایی تمیز دهنده نیک کرداری و زشت کرداری است. به پهلوی واژه دَئنا را دین خوانند]

من این را ضروری نمی بینم که فرد دیندارتر فردی با وجدانتر نیز باشد، زیرا نوع دین و نوع تصور فرد از خدا در تعبیر مفهوم "دیندارتر بودن" اساسی است. باید دید که آیا دینی که فرد پیرو آن است اصل را بر عبادت می گذارد یا اصل را بر اخلاق؟ اصل را بر احکام می گذارد یا بر وجدان؟ بدی و زشتی چیزی دانسته می شود که مخالف احکام است یا چیزی است که وجدان را آزرده می سازد؟

دینداری نه تنها ضرورتا فرد را با وجدان تر نمی کند بلکه در بعضی از ادیان و قرائتها همانند دارویی برای فرد دیندار است تا بتواند نیش وجدان خود را مرهم نهد. برای نمونه فرد می تواند به شهوت رانی بیمارگونه دست بزند و در خلوت خویش وجدانش را اینگونه آسوده سازد که این بر خلاف احکام دین نیست. فرد می تواند در امور اقتصادیی شرکت کند که ضرر مادی به دیگران و جامعه می رساند ولی به خود بگوید که مشکلی نیست زیرا احکام در این مورد سکوت کرده اند و اگر مشکلی بود حتما این موارد در دین کامل بیان می شد! من دینداران را می شناسم که به مسجد می روند و در چیزهایی شبیه به شبکه های هرمی چون گلدکویست شرکت می کنند. یا نزول می دهند و نزول می گیرند با فروختن یک ماشین و خریدن همان ماشین پس از دو روز. همچنین فرد می تواند به خشونت علیه مخالفان فکری خود دست بزند و به خود بگوید که آنها از راه راست جدا شده اند.

در این شرایط دین یک سلاح در دست فرد برای رویارو شدن با وجدان خویش است. پس نه تنها در بعضی قرائتها، دینداری به باوجدانی منجر نمی شود بلکه می تواند فرد را در برابر وجدان-درد مقاوم سازد. فرد می تواند با توبه، امید به شفاعت و شرکت در مراسم مذهبی خود را از درد وجدان شستشو دهد.

فروید به کلیسا به خاطر کاستن اخلاق به احکام دینی حمله می کند و کلیسا را متهم می کند که داوری زنده درونی فرد را با مشتی دستورات بی جان روی کاغذ جایگزین کرده است، و به این ترتیب جامعه انسانی را بی وجدانتر کرده است. در ادیان شرقی، دین کامل همان دِانا دانسته می شود.

دین روی کاغذ عینیت، تجسم بی جان و سایه بیرونی دِانا زنده درونی است.

آن چیزی که به عنوان دستورات و احکام دین روی کاغذ آمده است، صورتبندی و به زبان کاستن دِانا برای موارد خاص و در زمان های خاص است. اقوام و افرادی در گذشته برای داوری در مواردی خاص و با توجه به زمان خود به دِانا خود برگشتند و دستورها و احکامی را برای آن موارد صورتبندی کردند. هیچ دلیلی ندارد که این دستوارت ضروری و برای همه زمانها دانسته شود، آنچه ضروری و برای همه زمانها است دِانا (منشا دین کامل) است و نه دین. چون دستورات در زمان ها گذشته ارائه شدند طبیعی است که با زمان حال سازگار نبوده و برای موارد جدید سکوت کرده باشند.

دین صورت بندی ناقص و به زبان کاسته شده، و استخراج قوانینی برای مواردی خاص و زمانهایی خاص از نیروی داوری درونی انسان یعنی دِانا است.

صورت بندی کردن و به زبان کاستن یک مفهوم درونی با مشکلی بزرگ روبرو است. در صورتبندی کردن (که من خودم برای درستی یابی خواص امنیت، یک پروتکل ارتباطی را به زبان صوری توصیف می کنم) کل مفهوم از دست می رود و نمی توان آنچه روی کاغذ است را با آن چیزی که صورتبندی و اصل بندی کرده ایم یکی بدانیم. براور به عنوان یک ریاضیدان شهودگرا مخالف کاستن شهود ریاضی به اصول ریاضی است، او رياضيات را فعاليتي مستقل از زبان مي داند و برابر دانستن رياضيات با مجموعه از اصول و قواعد استنتاج را یک انحراف بزرگ می شناسد. در ریاضیاتِ صورتگرایی، قضایای بدست می آید که با شهود ما همخوانی ندارد (وجود تابع پیوسته ای که هیچ جا مشتق پذیر نیست!!!). همین موضوع در دین، به عنوان صورتبندی دِانا نیزاتفاق می افتد، دستورات دینی به جایی ختم می شوند که ضد انسان و دِانای اوست.

دعوای بین دِانا و دین دعوایی کهنه است. تحول مولوی به عنوان یک فقیه در رویارویی با شمس تبریزی از همین نوع است؛ هنگامي که او در اين رويارويي پی برد که آنچه روی کاغذهايش است خود سلاحی در برابر دِانای او است. دعوای زهد و رندی حافظ نیز از همین جنس است.

راهبري توزيع شده

2011-02-19T21:50:00.000-08:00

اين روزها در خاورميانه نظام هاي تک راهبري مادام العمر که مورد حمايت غرب بودند، با مديريت همان جهان غرب، به نظام هاي راهبري توزيع شده تغيير مي يابند. اما واقعا چرا؟ چرا ايالات متحده، هم پيماني چون مبارک را به کنار مي گذارد و کشور پر اهميتي چون مصر را از سيستم سياسي تک عاملي به سيستم سياسي چندعاملي تبديل مي کند؟

پاسخ اين است که با وجود تکنولوژي جديدي به نام اينترنت، ديگر امکان راهبري هرمي نيست. غرب اين موضوع را متوجه شده است و پيش از آنکه يک تغيير به راهبري توزيع شده در خاورميانه اتفاق افتد که از اختيار او خارج گردد، خود غرب بصورت مديريت شده اين تغيير را همراهي مي کند.

چرا ديگر تک راهبري مادام العمر امکان پذير نيست؟ مهمترين نکته در مديريت جامعه نحوه جريان اطلاعات است. اگر جامعه بخواهد که بصورت تک راهبري و هرمي اداره شود بايد اطلاعات هم بصورت هرمي در جامعه جريان داشته باشد. يعني بالاترين مقام هرم اطلاعي را توليد مي کند، مقام هاي بعد از او، آن را با تفسير خود توزيع مي کنند، و هر چقدر فاصله از نوک هرم بيشتر شود دخالت افراد در تفسير و توزيع اطلاع کمتر و دستورپذيري آنها بيشتر مي گردد. اينترنت و شبکه هاي اجتماعي سبب شده اند که جريان اطلاعات ديگر هرمي نباشد، بلکه شبکه اي باشد که همه اعضاي جامعه به ميزان يکساني در توليد، تفسير و توزيع اطلاع نقش دارند. براي نمونه، اين اينترنت است که اجازه مي دهد تا من "اين" اطلاع را توليد و توزيع کنم، و همه مي توانند آن را بخوانند و تفسير کنند، و هيچکس مجبور نيست دسترسي اش به يک اطلاع، تنها از راه تفسير يک فرد خاص باشد. وقتي جريان اطلاعات توزيع شده باشد و نه هرمي، نوع راهبري که جامعه طلب مي کند نيز توزيع شده خواهد بود.

دقت کنيد که سرعت پيشرفت تکنولوژي بسيار زياد است و سالهاي آينده ما با محصولات جديدي روبرو خواهيم بود که علوم انساني و علوم اجتماعي را بيش از اين متاثر مي کند. در کشورهاي خاورميانه، نگاه نادرست به علوم انساني با سوگيري ايده لوژيک و بدون توجه به تاثيرات تکنولوژي، سبب شده است که از آنچه غربي ها در مورد سيستم هاي چندعاملي و توزيع شده مي دانند، مردم اين منطقه ناآگاه و نادان باشند و در برابر اين تغييرات از روي ناداني رو به ترس، خشونت و ... بياورند.

در درس سيستم هاي چندعاملي، من به نحوه راهبري توزيع شده پرداخته ام. عقلاي جوامع خاورميانه (چون ليبي، الجزاير) بايد به ضرورت سيستم هاي توزيع شده (با توجه به نحوه توزيع اطلاعات در زمان حال و آينده) پي ببرند و تغيير از راهبري تک عاملي به چندعاملي را خود اجرا و مديريت کنند، پيش از آنکه کار به جايي برسد که اين مديريت را جهان غرب انجام دهد و استقلال ملي آنها به خطر بيفتد.

ساختارهای اجتماعی ناکارامد

2011-02-02T03:25:00.000-08:00

آنچه سبب پایین کشیده شدن یک نظام سیاسی می شود ساختارهای اجتماعیی (فرهنگی، اقتصادی، سیاسی) است که از گذشته در اثر ایستایی باقی مانده اند و برای زمان کنونی ناکارامدند.

امروز در خاورمیانه (اردن، تونس، و ...) مخالفت های مردمی زیادی را با نظام ها سیاسی می بینیم، مردمی را می بینیم که حاضرند به خیابان بیایند. ناجوانمردانه ، نابرابر و بی سلاح توسط نیروهای وفادار به نظام زندانی، اعدام، کشته و ... شوند. این همه خطر پذیری ناشی از چیست؟ مردم مصر 30 سال است که در حال زندگی با ساختارهای اجتماعی هستند که توسط طبقه حاکم تقدس داده شدند و در ایستایی قرار گرفتند. شاید این ساختارها 30 سال پیش که مبارک تازه رییس جمهور شده بود مورد تایید مردم هم بوده باشد، اما هر تلاشی در این 30 سال برای اصلاح و تغییر با ناکامی روبرو شده است. به این ترتیب، مردم و زمانه تغییر کرده اند بدون آنکه ساختارها تغییر کند. اگر همین فردا، مبارک از مصر برود و مردم مصر یک نظام سیاسی جدید را روی کار آورند و به خاطر خونهایی که داده اند به آن تقدس بدهند و ایستایی پیشه کنند، 30 سال بعد باید منتظر تکرار همین رخدادها در مصر باشیم.

اگر یک نظام سیاسی پویا باشد بطوری که ساختارهای فرهنگی و اجتماعی آن منعطف باشند هیچگاه برای مردم یک کشور نیاز نخواهد بود که برای تغییر جان خود را در خیابان بدهند. متاسفانه تصور غالب از خدا در خاورمیانه یهوه است. مکاتبی که تصور از خدا را یهوه می دانند همیشه نگاه به گذشته دارند. گذشته جایی است که همه چیزهای خوب و معجزات در آن اتفاق افتاده است. از دیدگاه این مکاتب؛ آینده رو به بدی می رود (این بر خلاف اهورا باوری است که معتقد است آینده بهتر از گذشته است چون فزآیندگی گسترده تر می شود) نسلهای آینده از خدا دورترند و دینداری در حفظ سنتها معنا می گردد. به این ترتیب، مردم خاورمیانه با نوگرایی و پویای بیگانگی می کنند و به گذشته تقدس می دهند. این تفکر سبب می گردد که 30 سال بعد، دوباره برای تغییر خون بدهند.

چو ضحاک شد بر جهان شهریار

برو سالیان انجمن شد هزار

نهان گشت آیین فرزانگان

پراگنده شد کام دیوانگان

هنر خوار شد، جادویی ارجمند

نهان راستی، آشکارا گزند

شده بر بدی دست دیوان دراز

به نیکی نرفتی سخن جز به راز

ندانست خود جز بد آموختن

جز از کشتن و غارت و سوختن (فردوسي)

امر مقدس

2011-01-17T23:18:00.000-08:00

چند وقت پیش، بی بی سی فارسی در یکی از بخشهای خبری اش با خانواده ای از شهرک نشینان اسراییل مصاحبه می کرد. زنی حدود 45 ساله به خبرنگار گفت: نه تنها ما این شهرک را ترک نمی کنیم بلکه باید اردن و بخشهای دیگری را هم که در کتاب مقدس آمده است بدست آوریم تا به وظیفه مقدس دینی خود عمل کنیم.

بگذارید تعریفی برای امر مقدس بیاوریم. مقدس کردن یک امر یعنی آن را در پذیرش بدون چون و چرای قرار دادن و تعمیم دادن آن برای همه زمان ها.

اقوام ابتدایی برای حفظ بقای خود قوانین اجتماعیی وضع می کردند و محدوده های جغرافیایی را به عنوان قلمرو قوم خود می دانستند. همچنین برای پشتوانه دادن به این موارد آنها را در امور مقدس قوم خود قرار می دادند. نکته ای را باید انسان امروزی در نظر بگیرد که:

آنچه را در کتاب مقدس یک قوم آمده است پدران ابتدایی آن قوم برای حفظ بقای قوم خود نوشتند و به آن تقدس دادن تا یک ضمانت جمعی پیدا کند. به همین دلیل هیچ ضرورتی ندارد که قوانین اجتماعی، نحوه مجازاتها، سرزمین های مقدس آنها و ... را برای همه زمانها تعمیم دهیم.

وقتی در کتاب مقدس می خوانیم که بنی اسراییل شما قوم برتر قرار داده شده اید، این بدین معنا نیست که واقعا قوم بنی اسراییل را خدای همه انسانها (خدای یگانه دادگر) برتر قرار داده است. بلکه قوم بنی اسراییل را خدای همین قوم برتر قرار داده و این قوم توانسته است خدایش را به عنوان خدای همگان جا بزند.

پس از دیدن این مصاحبه از بی بی سی، برای من تعجبی ندارد که چرا کودکانی که در رژیم اسراییل به دنیا می آیند می توانند وقتی بزرگ شدند کودکانی را که در فلسطین به دنیا می آیند مورد خشونت قرار بدهند. آنها دارند تنها وظیفه مقدس خود را اجرا می کنند!!!

بهشت

2011-01-09T05:09:00.000-08:00

برای یک قوم ترسیم بهشت یعنی ترسیم هدف

سقراط بهشت را روزی می داند که انسان با خودآگاهی، در آزادی، مسوولیت کار خویش را بر عهده گیرد. کسانی که از آزادی گریزانند می خواهند بار مسوولیتی بر دوش نگیرند.

بر خلاف سقراط، یهوه باور بهشت را جایی می داند که انسان اختیاری برای سرکشی کردن ندارد و مسوولیتی بر گردن نمی نهد. با این وجود، یهوه او را از همه چیز سیراب می سازد. از دیدگاه اهورا باور، بهشت روز پیروزی فزایندگی و هستندگی بر ناهستندگی است روزی که سپنتامینو گسترده شده است. زئوس باور هم روزی را بهشت می داند که انسان بتواند بر نیروهای هستی غلبه کند و آنها را در اختیار خود در آورد. دائو باور به سکون وسکوت می اندیشد، و روزی که دیگر توهم تغییر نباشد را بهشت می نامد.

جای شگفت نیست که از بهشت سقراط و زئوس باور فرانسیس بیکن و علم برخیزد و از بهشت یهوه باور، مسوولیت گریزی، تنبلی و ...

جدول خدایان

2011-01-02T01:19:00.000-08:00

انسان با هستی به کنشگری پرداخت و مفهوم خدا را به عنوان یک کل دریافتی اش از هستی مورد پندایش قرار داد. انسان با پندايش "من" به جهان دروني و با پندايش "خدا" به جهان بيروني وحدت بخشيد. اقوام مختلف خدایان گوناگونی را در اثر کنشگری متفاوت پرداخته اند. جدول زیر 4 خدای را با هم مقایسه می کند. می توانید لینک های سر ستونها و سر سطرها را بر خواندن بیشتر دنبال کنید.

-جدول خدايان-	اهورا	یهوه	دائو	زئوس
تشخص	نیمه متشخص	متشخص	نامتشخص	متشخص
آفرینش	هستی را از خویش می آفریند	هستی را از هیچ آفریده است	بدایت و غایت هستی (خود هستی) است	هستی را نیافریده و فرمانروای بزرگ برخاسته از هستی است
دادگری	اشا، هنجار اهورایی هستی و دادگری است که اهورا نیز آن را نفی نمی کند	هر آنچه کند داد و عدل است	---	---
منشا شر	شر یعنی نبود هستی	شر یعنی نافرمانی	شر یعنی ناهماهنگی	نسبی گرایی خوبی و بدی
رستگاری	رستگاری در فزایندگی و پیش رفتن در اشا است	رستگاری در اطاعت و فرمانبرداری از یهوه است	رستگاری در هماهنگی با دائو، نفي تغيير و کنش از طریق بی کنشی است	رستگاری در غلبه بر نیروهای هستی و ساختن هستی است
نوع تفکر برخاسته	تفکر خلاق و آفریننده	تفکر تسلیم و رضا	تفکر هماهنگ و نظم بخش	تفکر نقادانه و راهبردی
نوع حکومت برخاسته	مشروط به اشا و حقوق بشر	تام و مطلقه	---	دمکراسی
تعامل انسان با آن	انسان همکار اهورا است	انسان برده و بنده یهوه است	انسان در دائو گام می گذارد	انسان با زئوس مبارزه می کند
مجازاتها	---	مجازاتهای یهوه (چون سنگسار) سخت و ضد انسانی است تا آنجا که عیسی در برابر آن برخاست	---	---
بهشت	روز پیروزی فزایندگی و هستندگی بر ناهستندگی	روزی که انسان اختیاری برای سرکشی ندارد و فرمان بردار بی چون و چراست و یهوه هم به او اجازه می دهد که از چیزهای که پیشتر منع بود سیراب شود	سکون و سکوت	روز پیروزی بر نیروهای طبیعت و در اختیار در اوردن آنها

زئوس

2010-12-31T23:09:00.001-08:00

زئوس پادشاه خدایان است. زئوس خدایی متشخص است که از رئا و کرونوس زاییده شده، برای پادشاهی خود علیه کرونوس جنگیده و فرزندان زیادی نیز زاییده است. او همانند انسان حسد می ورزد، عاشق می شود، علیه دیگران توطئه می کند و به عبارتی یک خدای نامتعالی است. او هستی را نیافریده است و خود برخاسته از فرآیند هستی است. در ابتدا خائوس (خلاء) بود و دیگر هیچ. از خائوس گایا (زمین) و تارتاروس (دنیای زیرین) بوجود آمد و گایا شروع به زاییدن اورانوس (آسمان)، پونتوس (دریا) و اورئا (کوه ها) کرد. اورانوس به هم آغوشی با گایا پرداخت و از آن کرونوس پدر زئوس به دنیا آمد. در نگاه اول شاید اینگونه به نظر آید که زئوس در مقایسه با دائو، یهوه و اهورا بسیار ابتدایی است اما این خدا سبب برخاسته شدن تمدنی بزرگ از خویش در میان انسان ها شده است.

در اسطوره های یونان، کنشگری انسان با ایزدان (نیروهای هستی) به اینگونه است که باید سر این خدایان انسان گونه را با ترفند کلاه گذاشت و به خواست خود رسید. به عبارتی انسان یونانی، زئوس (نیروی جهان بیرونی) را بگونه ای مورد پندایش قرار می دهد که می توان و باید بر آن پیروز شد. زئوس خدایی مطلق و متعالی نیست، همین مورد سبب می شود که زئوس باوران با اعتماد به نفس، به رویارویی و غلبه بر هستی بنگرند. بالاتر از انسان نبودن زئوس، این شجاعت را به انسان داد که تفکر نقادانه و کاوشگر را در خود فراهم سازد و طبیعت را برای اهداف خویش بکاود و تغییر دهد. پیدایش فلسفه و علم در غرب، نتیجه باور به خدایی (به عنوان کلیت هستی) است که تواناتر و برتر از انسان نیست و می توان بر آن و دسیسه هایش پیروز شد. اما انسان در برابر یهوه گناهکار، بدهکار و دست تهی است و با خودباختگی و ترس به کنشگری با هستی می پردازد. در اسطوره های یونانی؛ خدا و انسان از یک تبار هستند و تنها تفاوت آنها در نامیرایی و میرایی است.

فرض کنید یک فعالیت علمی شکست بخورد. یهوه باور می گوید "دیدید گفتم نباید در کار خدا دخالت کنیم، خدا ما را ببخشاید" زئوس باور می گوید "مثل اینکه زئوس پیروز شد، باید ترفندی جدید بریزم". در نگاه یهوه باور امروزی، علم باید دینی باشد و هدف علم آن است که ما را از قدرت مطلقه یهوه آگاه سازد تا سرمان را بر بندگی و بردگی او فرود آوریم و ایمان مان بیشتر شود. در نگاه زئوس باور، هدف علم آن است که بتوانیم بیشتر و بیشتر بر نیروهای هستی غلبه کنیم و آن را به گونه دلخواه خویش در آوریم. یهوه باور نوآوری و تغییر را دخالت در کار خدایش می داند و زئوس باور به آن فخر می فروشد. یهوه باور از جناح ترس می گوید که ما هیچگاه نمی توانبم بر کل هستی پیروز شویم پس بهتر است تسلیم قادر آن شویم. زئوس باور می گوید آری نمی توانیم بطور کلی پیروز شویم اما زئوس هم نمی تواند بطور کلی بر ما پیروز شود. یهوه باور که تسلیم را پذیرفته است به حکومت تام و توتالیته سر می نهد و زئوس باور دمکراسی یونان را به وجود می آورد. به این ترتیب، باور داشتن به یک خدای نامتعالی سبب شجاعت و خودیافتگی و خودباوری انسان غربی شده است و باور به خدای جبار مهربان سبب تسلیم، ترس، و خودباختگی.

از باور به زئوس تفکر انتقادی-راهبردی، از باور به دائو تفکر هماهنگ ساز و نظم بخش، از باور به یهوه تفکر تسلیم و رضا، و از باور به اهورا تفکر خلاق و آفریننده برمی خیزد.

دائو

2010-12-28T23:42:00.000-08:00

ذهن تان را از پرسه زدن باز بدارید

و آن را به یگانگی آغازین با هستی برگردانید.

دائو خدایی غیر متشخص است که انسان آن را نمی پرستد بلکه در آن گام بر می دارد. دائو غایت و بدایت هستی است.

یکپارچه، بی نام

جایی که همه شکل ها را در بر می گیرد

شکلِ بی شکل

به آن نزدیک می شوید آغازی ندارد

آن را دنبال می کنید پایانی ندارد

نمی توانید آن را بشناسید

ولی به سادگی می توانید در زندگی خود آن شوید

مرجع اصلی برای فهم دائو کتاب دائودجینگ (راه و کارمایه آن) است، که در آن بر نگاه داشتن هماهنگی با هستی تاکید ورزیده می شود. در این جهان بینی؛ انسان موجودی طبیعی است و هر عملی که با طبیعت هماهنگ نباشد برای او زیان حاصل خواهد کرد. انسان باید در هماهنگی با هستی به سر برد و کنش از طریق بی کنشی کند، به این معنا که کنش خودانگیخته و ناخودآگاهانه طبیعی تر و برتر از کنش سنجیده و خودآگاهانه است.

هنگامی که دائو به فراموشی می رود

زهد و خوبی! پدیدار می شود

هنگامی که هوش خودانگیخته از بین می رود

دانش و زیرکی پدید می آید

تقدس و خرد را فراموش کنید (و به دائو باز گردید)

مردم هزار بار شادتر خواهند بود

عدل و اخلاقیات را فراموش کنید

و مردم تنها آن چه درست است را انجام می دهند.

به نظر من دائویسم به دور یادگیری (به انسان در فرآیند تکامل رجوع کنید) برتری بیشتری می دهد. دائو مفهوم هستی انسان و پیرامون او است. مفاهیم خوبی، بدی، عدالت و ... در کنشگری انسان با هستی و انتزاع بخشیدن از دائو حاصل شده است. اما این مفاهیم ناقص و مایه شر هستند. بهترین کار بازگشت به دائو و کنش از طریق بی کنشی است. خوبی و رستگاری در دائو است نه در گزاره ها و انتزاعی که انسان (کاهنان) از هستی حاصل کرده است. دائویسم انسان را می خواند که بارها و بارها به کنشگری بدون پیش اندیشه با هستی بپردازد، و این نوع اندیشیدن را به اندیشیدن فلسفی و راهبردی (استراتژیک) برتری می دهد. عمل انتزاعی عامدانه هدف دار در نهایت علیه خود خواهد شد و برای انسان زیان حاصل خواهد کرد.

داشتن بدون احساس مالکیت

راهنمایی کردن بدون سعی در حکم راندن

سکون و آرامش ویژگی اصلی دائو است. دائو یکپارچه بدایت و غایت است و تغییر توهمی است که انسان باید از آن دوری کند. دائو (بر خلاف یهوه) هستی است بدون تملک بر هستی. اسرارآمیزی دائو در هستی دادن و اختیار بدون چشم داشت بخشیدن است. پس همانند دائو باش تا رستگار گردی و این یعنی کنش از طریق بی کنشی، کنشی بی چشم داشت.

همه رودها به دریا می ریزند

زیرا دریا از آنها فروتر است

اگر می خواهید زندگی دیگران را سامان بخشید

فروتر از آنها قرار گیرید نه فراتر از آنها

اگر می خواهید مردم را رهبری کنید

یاد بگیرید که چگونه از آنها پیروی کنید

هنگامی که دیگر به خود اعتماد نداری

به قدرت دل می بندی

فرزانه بدون آموزش دادن آموزش می دهد

بدون پند دادن پند می دهد

تا برای مردم چیزی برای آموختن وجود نداشته باشد

آموختن یعنی انتزاع بخشیدن و تغییر که از دیدگاه دائویسم یک توهم است. آن که در دائو قرار گیرد چیزی برای آموختن نخواهد داشت. دائویسم در پی نفی تغییر است، باور دارد هستی از بدایت تا غایت یکپارچه است و تغییر توهمی برای انسان است. جان انسان در دائو است و اگر به جای اندیشیدن انتزاعی به جانیدن بپردازیم دائو می شویم. با این دیدگاه، جان من از ازل تا ابد یکپارچه است و فقط تغییر که اصالتی ندارد مرا به این تصور می اندازد که به دنیا می آیم، رنج می کشم و ... . اگر اندیشیدن را متوقف کنید و به جانیدن بپردازید، پندارها را دور ریخته، حس تغییر را متوقف کرده و در دائو جاودانگی را بدست خواهید آورد.

منشا شر

2010-12-14T05:15:00.000-08:00

منشا شر همواره پرسشی اساسی برای بشر بوده است.

چرا یک انسان دست به بزهکاری، خشونت و رفتارهای ضد اخلاقی (چون حسادت، خیانت، دورغ و ...) می زند؟

در زیر پاسخهایی به این پرسش را از دیدگاه خدایان اسطوره ای مختلف بیان خواهم کرد.

اهورا (شر یعنی نبود هستی): بدی و شر ناشی از نبود هستی (نیکی) است. برای نمونه، علت این که یک انسان به بدی دست می زند می تواند نبود دریافت محبت در دوران کودکی اش باشد. عقده های روانی همه ناشی از ناكامي، کمبود نیکی و نا هستندگی درونی است. در اسطوره هاي ايراني؛ اهورا فزایندگی، پویایی و هستندگی است و اهریمن (كاهندگي، نه هستندگی و ایستایی) آفریده اهورا نیست و در نتیجه هستی ندارد، بلکه در یک تقابل دیالکتیک با اهورا ادراک می گردد. بدی ناشی از نبود نیکی (هستی) است و اگر نیکی گسترده شود بدیی نخواهد ماند. براي همين "گسترده شدن" هم است كه اهورا ( خدايي نيمه متشخص) ايستا نيست و فرآيند افزايندگي و هستندگي است. اهورا اهریمن را نیافریده، و بدی هستی ندارد بلکه در تقابل دیالکتیک ادراک می گردد (تاریکی یعنی نبود روشنی).

یهوه (شر یعنی نافرمانی): یهوه ابلیس را آفرید، و ابلیس (بر خلاف اهريمن) چون آفريده شده است پس هستی دارد. ابلیس نافرمانی کرد، و یهوه (خدايي متشخص) او را مهلت داد تا انسان ها را به نافرمانی بخواند (به خاطر بیاورید که رابطه انسان و یهوه فرمان برداری و اطاعت است). شر ناشی از نافرمانی ابلیس و انسان هایی است که فریب او را می خورند. پس اگر یک انسان بزهکار است به این علت است که ابلیس او را به نافرمانی از یهوه فریفته است.

دائو (شر یعنی ناهماهنگی): دائو راه طبیعت است. ناهماهنگی با جامعه و طبیعت سبب بدی می شود. منشا بدی دخل و تصرف کردن و ایجاد ناهماهنگی کردن است. اگر همگان کنش از طریق بی کنشی کنند، بدیی نخواهد ماند. پس اگر یک انسان بزهکار است به علت این است که به ناهماهنگی با دائو (خدايي غير متشخص) روی آورده است.

زئوس (نسبی گرایی): خدایان یونان بسیار به انسانها شباهت دارند. زئوس (خدايي متشخص و انسان گونه) حسادت می ورزد، توطئه می ریزد، دروغ می گوید و.... می توان مکتب سفسطه گرایان را که نیکی و بدی را نسبی می داند نتیجه قابل قبولی از اسطوره های یونانی دانست. چون وقتي خدایان هم به شرارت و بدي می پردازند، پس نیکی و بدی امري نسبی است. سقراط در مبارزه با همین نگاه شوکران را نوشید.

(در مورد شر از دیدگاه بودا بعدا خواهم نوشت.)

معنویت

2010-12-07T00:51:00.000-08:00

معنویت چیست؟ و در چه شرایطی به انسان حسی معنوی دست می دهد؟

می توان معنویت را در برابر انتزاع دانست:

هرگاه پردازشگر ذهن انسان، در اثر رویارویی با چندین ادراک حسی از یک واقعه، نتواند ادراکات حسی خود را انتزاع ببخشد، حسی مشوش به او دست می دهد که آن را معنوی می خواند.

ذهن ما انسان ها همانند پردازشگر یک کامپیوتر، توانایی معین و کرانداری برای پردازش کردن دارد. اگر یک واقعه آنچنان شگفت، دور از تجربه های گذشته، یا مخلوطی از چند حس چون ترس، بهت، دوستی و ... باشد، بطوریکه پردازشگر ذهن نتواند آنها را تجزیه (جداسازی) و ترکیب (از نو طبقه بندی) کند آنگاه ادراک ما از واقعه، در حوزه حسی باقی خواهد ماند و به حوزه انتزاعی عقلی وارد نمی شود. در این شرایط فرد تجربه معنوی را به انجام رسانده است، که تجربه حسی عظیمی است که نتواسته با انتزاع به تجربه عقلی تحویل یابد.

جالب آن است که انسان ها برای تجربه معنوی، در مراسم مذهبی دست به کارهایی می زنند که توانایی پردازشگر ذهن را پایین می آورد. برای نمونه، در آفریقا، قبایلی بدوی هستند که در هنگام انجام مراسم مذهبی، نوعی ماده مخدر و روان گردان استفاده می کنند تا بتوانند با جهان معنا ارتباط برقرار کنند. یا اینکه برای مراسم مذهبی، اجتماعات بزرگ و انجام حرکاتی خاص صورت می گیرد تا ذهن انسان توانایی تجزیه و ترکیب کردن واقعه و انتزاع بخشیدن به آن را از دست بدهد.

پس می توان معنویت را ادراکی حسی بدون انتزاع عقلی تعریف کرد. ادراکی که در آن فرد، به علت ناتوانی در انتزاع، مسخر واقعه می شود و این حالت تسخیر شدگی را معنوی می نامد.

هر يا همه

2010-12-01T05:13:00.000-08:00

(به فهيمه)

هر انساني فاني است

همه انسانها فاني هستند

در منطق محمولات؛ به منظور صوري نوشتن دو جمله بالا، يك محمول (Human(X در نظر مي گيريم و با استفاده از سور عمومي؛ يك فرمول منطقي يكسان به هر دو جمله نسبت مي دهيم. به عبارتي ديگر؛ تمايزي بين دو واژه "هر" و "همه" لحاظ نمي كنيم. در ادامه قصد دارم به اين بپردازم كه مي توان تفاوتي ظريف و قابل توجه بين اين دو واژه در نظر گرفت و همين تفاوت است كه شرح مي دهد چگونه مفاهيمي چون "من" (روح) و "خدا" (آفرينه، مانا، دائو، اهورا، نيرونا و..) پرداخته و پديدار مي شوند. براي آغاز، بگذاريد از اصل استقرا شروع كنيم. فرض كنيد قطاري داريم كه به اندازه اعداد طبيعي واگن دارد و هر واگن آن با يك شماره از اعداد طبيعي متناظر شده است. فرض كنيد واگن اول لوكوموتيو باشد و اين خاصيت براي قطار بر قرار باشد كه اگر واگني حركت كند، واگن بعدي آن نيز حركت مي كند. حال من لوكوموتيو را به حركت در مي آورم از اصل استقرا نتيجه مي شود كه

"هر واگن قطار حركت مي كند"

اما من نمي پذيرم كه (كل) قطار حركت مي كند. كل قطار از اجزاي آن تشكيل شده است، اما اصل استقرا خاصيتي را در مورد هر جز قطار نشان مي دهد، نه در مورد كل (همه) قطار. شما نمي توانيد بگوييد كه چون هر عدد طبيعي فلان خاصيت را دارد پس همه اعداد به عنوان يك كل (مجموعه اعداد طبيعي) هم آن خاصيت را دارد. اصل استقرا يك حركت از جز به كل نيست، زيرا كل يعني "همه اجزا" و نتيجه اصل استقرا يعني "هر جز". به مثالي ديگر بپردازيم. دو جمله زير را ببينيد:

مجموعه اعداد طبيعي نامتناهي است و اگر هر عضوي از آن را برداريم بازمجموعه حاصل نامتناهي خواهد ماند

مجموعه اعداد طبيعي نامتناهي است و اگر همه اعضاي آن را برداريم مجموعه حاصل تهي خواهد ماند

در جمله اولي ما با هر جز از كل برخورد داريم، ولي در جمله دومي همه اجزا يعني كل، و ما با كل سر و كار داريم. براي درك اينكه چگونه انسان مفهوم "من" را مي سازد و مي شناسد بايد به تفاوت بين هر و همه توجه كرد. وقتي من مي گويم "من"، اگر در مقابل از من پرسيده شود كه اين "من" چيست؟ خواهم گفت:

"من" با وحدت بخشيدن به همه اجزاي عيني (جسمم) و ذهني (خاطرات و آموخته هايم) و تجسم دادن آنها به عنوان يك كل مستقل از هر جز پرداخته و پديدار مي گردد.

به همين علت اگر از من بپرسيد كه اگر صورت فرد ديگري را با صورت تو جابجا كنند ديگر تو "من" نخواهي بود؟ پاسخ خواهم داد: نه من همان "من"م. اگر از شخص بتهون توانايي موسيقي را بگيريد باز بتهون، بتهون است. اگر هر جز را از "من" بگيريد "من" همان "من" است. ذهن من "من" خود را با يك توافق و همه داني مشترك با خود ادارك مي كند و در اين ادارك كردن نامتناهي گام در يك آن رخ مي دهد؛ همانند اينكه اگر هر عدد طبيعي را دور بيندازيد هيچگاه مجموعه اعداد طبيعي تمام نمي شود، ولي اگر همه آنها را در يك آن دور بيندازيد؛ مجموعه تهي را حاصل خواهيد كرد.

مفهوم "خدا" نيز براي پرداخته شدن همان روند تكوينيي را طي مي كند كه ذهن براي پديدار كردن واژه من انجام مي دهد. اين فرآيند وحدت بخشيدن همه اجزا و فراهم آوردن و تجسم بخشيدن به يك كل مستقل از هر جز، يك توانايي ذهن انسان است. به همين دليل در جهان مثل افلاطوني بدنبال "من" و "خدا" نباشيد. دو مفهوم "من" و "خدا" همانند مفهوم يك مجموعه نامتناهي هستند كه با كاستن هر جز نامتناهي بودن خواهد ماند. وقتي با وحدت بخشيدن همه اجزا يك كل از جنس "من" و "خدا" پديدار گشت با كنار گذاشتن هر جز آن كل به پديداري خود ادامه مي دهد.

مفهوم "خدا" با وحدت بخشيدن به همه ادراكات از هستي و سپس با استقلال بخشيدن آن از هر ادراك پرداخته مي گردد.

اما تو ...

2010-11-28T21:50:00.000-08:00

من تو را نگاه می کنم و تو رویت را بر می گردانی. تو او را نگاه می کنی و او رویش را بر می گرداند. او مرا نگاه می کند و من رو بر می گردانم.

من تو را می گویم؛ تو او را، و او مرا. اما هیچ گوشی برای شنیدن دوستی نیست.

--------------

من تو را نگاه می کنم و تو دست مرا به دوستی می فشاری، تو او را نگاه می کنی و او دست تو را می فشارد، او مرا نگاه می کند و من دستش را می فشارم.

حسادت بر می خیزد، چون من نمی خواهم تو را با او تقسیم کنم، تو نمی خواهی او را با من، و او نمی خواهد من را با تو.

------------

چاره ای نیست، فردا دوئل می کنیم. قرار ما 5 و نیم صبح، پل خواجو. به او بگو تفنگ انحصارطلب کشش را بیاورد، من هم تپانچه جدم را که با آن مشروطه خواهان را می کشت خواهم آورد.

-------------

... بامداد است. نسیمی سرد از رودخانه بر می خیزد و خود را به تن من می زند. او گشوده اندیش شده است و تفنگش را نیاورده. تپانچه جد من هم باروت ندارد. اما تو ....

اهورا

2010-11-21T03:23:00.000-08:00

اهورا مزدا اشا، خدایی است که زرتشت در برابر خدایان آیین مهر مورد پندایش قرار داد. اگر یهوه را خدایی متشخص و دائو را خدایی غیر متشخص بگیریم، اهورا خدایی نیمه متشخص به نظر می آید.

اهورا یعنی دهشمندی، مزدا یعنی خرد و اشا یعنی هنجار داد و راستی.

هستی در اهورا و از اهوراست، و نمی توان او را از هستی جدا دانست. رابطه انسان با اهورا همکاری برای افزایندگی و پیشرفت است. رنج، ناشی از نبود هستی است. شایسته است كه بگوييم اهورا یک خدای ایستا نیست بلکه یک فرآیند افزایندگی و هستندگی است.

زرتشت اهورا را از راه خرد شناخت و خرد بخشی از نام این خدا می باشد. به گفته زرتشت، هر آن كس كه در راه خرد و راستي گام بردارد سروش اهورايي را خواهد شنيد و هيچ امتياز خاصي در كار نيست.

اشا راه راستی، داد و فزایندگی است. هر آن کس در راه اشا گام بردارد رستگار می شود و هر آن کس از آن دور شود رنج حاصل خواهد کرد. آزمایشی در کار نیست و اهورا مزدا بر خلاف یهوه در حال آزمودن انسانها نیست. زیرا انسانها برده و بنده او نیستند، بلکه از او و همکار او برای گستراندن سپنتامینو (فزایندگی) هستند. اینگونه نیست که جمع و تفریقی صورت گیرد و کاری نیک بتواند از رنج کاری بد جلوگیری کند. اشا هنجار و قانون دادگری و هستی است و اهورا هم نمی تواند آن را نقض کند. به همین دلیل شفاعت کردن و شفاعت شدن در برابر این خدای نیمه متشخص بی معناست. اینگونه نیست که انسان از هیچ آفریده شده باشد و بايد با پرستش اهورا خود را متعالی کند و از حالت پست رهایی یابد. اصولا زهد، توبه و عبادت وظيفه انساني نيست بلكه آبادني و فزايندگي (گام برداشتن در راه اشا) است كه او را رستگار مي كند. اهورا، براي ابراز ايمان، از انسان قرباني نمي خواهد؛ آباداني و درختكاري مي خواهد.

در اسطوره های ایرانی؛ انسان در بهشت نبوده است که ازآن اخراج شده باشد؛ به همین دلیل هیچ گناه آغازینی رخ نداده است که بدهکار باشد. در اسطوره هاي سامي، يهوه بارها بر انسانها قهرش مي گيرد و به آنها مجازاتهايي چون زمين لرزه و سيل مي فرستد. در حالي كه، در اسطوره هاي ايراني اهورا آراسته تر از آن است كه قهار باشد. هنگامي هم كه جمشيد مغرور مي شود فر ايزدي بنابر هنجار اشا (كه اهورا نيز نمي تواند آن را نقض كند) از او جدا مي شود و نه به خواست و هوس اهورا.

[دو خدای اسطوره ای دیگر یعنی زئوس و دائو می ماند برای بعد]

سردي

2010-11-07T14:54:00.000-08:00

پيش از آن كه گرمايي بيايد، سرد شد. دستهاي تو سرد و دستهاي من سردتر. بودني نيانگيخته و تني ناتوان چون چيني بند زده.

چند سال ديگر مانده است؟ چند سال ديگر و تا كي؟ من آماده ام؛ اما گويا تو آماده نيستي! آخر به دنبال چه بهانه اي مي گردي، تا خود پيش قدم شوم.

من سردتر از آنم كه درد را توان آورم. كاري كن كه گاه نگذشته پايان يابد. از گيوتين مي ترسم. از خوراكهاي اسيدي خسته شدم؛ دلم خوراك قليايي مي خواهد. گلوله گرم است دوستش ندارم. زخمم؟! نه! رهايش كن خودش خوب مي شود؛ ناز اين تن را زياد كشيده ام.

براي من پس از آن چيزي نخواهد بود، اينگونه انديشيدن را بيشتر دوست دارم.

مي دانم، مي دانم؛ نبايد اينقدر مي نوشيدم كه اكنون هذيان بگويم. باشد! باشد! هوشيار كه شدم يادم بينداز كه آن كتاب را با خود ببرم دانشگاه. راستي گل سرت! موهايت را هم پت كردم. من همين جا مي خوابم، روي زمين. نه! لازم نيست، پتو نمي خواهم. سپاس گذارم كه گرما بودي و شرمسارم كه سردت كردم.

راز

2010-11-06T04:06:00.000-07:00

هی دوست عزیز؛ هی تو، آري تو دوست عزیز، که در انتظار کامنت من هستی و من در انتظار کامنت تو! بیا! بیا! می خواهم رازی را آهسته با تو بازگو كنم، بیا! نزدیکتر، نزدیکتر! مبادا تازیان سخن مان را بشنوند و ما را به تازیانه بگیرند. گوش کن: من از راز آن یار که گشت از او سر دار بلند آگاهم. همین را بگویم که حافظ، سهروردی، ملاصدرا و طباطبایی هم از آن (خود)آگاه بودند و هر ایرانی نیز از آن (ناخود) آگاه است.

نوستالژی بهشت

2010-11-05T23:56:00.000-07:00

پیش از خودآگاهی؛ انسان که خود را بخشی از هستی می دانست، با محیط اطراف خود، جنگل، کوه، دریا و ... رابطه حسی- عاطفی داشت. او با تفکر استعاره ای، خویشتن را در بهشت احساس می کرد. اما با رسیدن به خودآگاهی؛ (در اسطوره آدم و حوا که عورتهایشان بر آنها نمایان می شود، واژه عورت به درونی ترین بخش خود اشاره دارد؛ و از یک نوع بلوغ انسانی حکایت دارد) انسان از بهشت خود خارج شد و دیگر وقتی به رودها و کوه ها نگاه می کرد نمی توانست با آنها ارتباط حسی- عاطفی برقرار کند و جای تفکر استعاره ای را تفکر انتزاعی گرفت. انسان به خودیافتگی و استقلال دست یافته بود و اکنون خود را تنها و بی پناه می یافت. دیگر طبعیت از او و خویش او نبود بلکه جهانی بود متفاوت از خواست او. خودآگاهی سه رنج را برای انسان به ارمغان آورد:

یکم رنج خودبازگشت: انسان اکنون عاملی هوشمند بود که می توانست در مورد چیستن و چرایی خویشتن بیندیشد، این خودبازگشت رنجی فلسفی را برای او به ارمغان آورد؛ رنجی چون ناتمامیت گودل و تصمیم ناپذیری ماشینها تورینگ.

دوم؛ خردورزی و جایگزینی صنعت انتزاع به جای صنعت استعاره. دیگر او نمی توانست به هستی چون خویشاوند خود بنگرد و با نگاه کردن به یک آبشار یا جنس مخالف خود، مسخر شکوه آن شود و با آن رابطه ای عاطفی-حسی برقرار کند. نه مردها و نه زنها دیگر با نگاه انتزاعی، بهشتی نبودند بلکه واقعی بودند، و با نگاه سودمندی و سنجش، زیبایی، زشتی و کارآمدی آنها مشخص می گردید.

سوم؛ ایده آلسازی بود که انسان با فهم اینکه جهان ذهنی مستقل از جهان عینی است، آغازبه ایده آل سازی کرد؛ و در ذهن خود جهان های ممکنی را تصور کرد که در جهان عین وجود خارجی نداشتند. البته این رنج سبب به وجود آمدن تکنولوژی؛ هنر و خیلی دستاوردهای دیگر شد.

گذار از ناخودآگاهی به خودآگاهی در یونان رخ داد و انسان کنونی غربی بر خلاف انسان شرقی، هبوط خود و رسیدن به خودآگاهی را پدیرفته است و آن را یک ارزش می داند؛ اما انسان شرقی هنوز با نوستالوژی بهشت سیر می کند. هنوز به دنبال آن است تا واقعیت را انکار کند و به دنبال قهرمانان اسطوره و پاکزادگان می گردد. این انکار واقعیت در شرق، که فرهنگش او را به خوبی می خواند، سبب شده است که بر خلاف فرهنگی که از آن سخن می گوید موجودی دروغگو، ریاکار و رویه کار باشد. شخصیت انسان شرقی دچار تناقض است او خودآگاه است و خوداگاهی خود را انکار می کند، در زندگی از فریب استفاده می کند اما از عدالت آسمانی سخن می راند؛ و به خودش دروغ می گوید که نه من هنوز انتزاع نیافتم. اما انسان غربی، با خود رو راست است، پذیرفته است که در پی سودمندی است و نه دهشمندی. پذیرفته است که مستقل از هستی و دیگران است، و به دنبال تسخیر کردن است نه مسخر شدن. به همین دلیل از روی رو راستی قوانینی را در نظر گرفته است که در آن دروغگویی و ریاکاری ناکارامد است و به جای عدالت ناشی از نوستالژی بهشت به تعادل می اندیشد.

انکار خودآگاهی توسط انسان شرقی سبب شده است که او به جای آبادگری به ویرانگری روی آورد. انسان شرقی برای طبیعت احترام قایل است اما شهرهای آلوده تری از انسان غربی دارد، برای اخلاق احترام قایل است اما جرم و جنایت و بی اخلاقی بیشتری در سرزمینش رخ می دهد و دلیل آن این می تواند باشد که او هنوز با نوستالوژی بهشت زندگی می کند و حاضر به پذیرش واقعیت سودجوی خود نیست، و از ناسازگاری نابودگری بر می خیزد.

از من مرنج و مرا ببخش/ آری! مرا ببخش که هرگاه می خواهی رویایی از من و خود بسازی، و پرده را می کشی تا نیشخند واقعیت را نبینیم، من دوباره پرده را کنار می زنم. // و ما

لخت و عور و تهی در برابر چشمهای واقعیت قرار می گیریم// می دانم که چقدر از چشم هیز او بیزاری، // نگاه ترسیده ات را می بینم که از من می خواهد تا دوباره پرده را بکشم.//

اما حوای عزیز، بهشت را فراموش کن، واقعیت را بپذیر که اگر نپذیری و من پرده را بکشم او از پشت پرده به ما خنجر خواهدزد. // آه می دانم که آمیزش ما در برابر چشمهای او چقدر خالی و تهیست. اما به یاد داشته باش که من هنوز همانقدر دوستت دارم که پیشتر داشتم.

رهاننده عام یا خاص؟

2010-11-04T12:46:00.000-07:00

در گاتهاي زرتشت، واژه سوشيانت نامي عام است به معناي "هر نجات بخش". اما در اوستاي جوانتر با گذر زمان اين نام از عام بودن به خاص بودن تبديل مي گردد كه سوشيانت فردي خاص است كه براي رهاييدن انسان ها خواهد آمد.

اسطوره سوشيانت اينگونه بيان مي شود كه زرتشت در درياچه هامون شنا كرده است و تخم او در اين درياچه قرار دارد. هر هزار سال دختري باكره در آب درياچه شنا خواهد كرد و و سوشيانت را به دنيا خواهد آورد. [از شنا كردن در درياچه هامون پرهيز كنيد! مبادا همان هزاره باشد و بدنام شوید!]. اين اسطوره نتيجه تفكري ابتدايي از بشر است كه به دنبال تجسم بخشيدن به مفاهيم ذهني مي گردد. همانطوركه بشر ابتدايي براي زيبايي، قدرت، و ... اله هايي را در جهان عيني در نظر مي گرفته است (اسطوره هاي يونان و آیین مهر ایران را ببينيد) اسم عام سوشيانت در گاتها زرتشت، با اين اسطوره تجسم بخشيده شده و از جنس صفتي خود به يك اسم خاص تبديل گرديده است.

در تورات نیز مسیح به معنای تبرک شده بارها به عنوان صفت بکار رفته است (که این صفت به کوروش نیز (در تورات) داده شده است). همچنین بخشی از مسیحیان، عیسی را تجسم خدا می دانند.

راه دهشمندی

2010-11-04T03:58:00.000-07:00

از آشنایی با شما خوشبختم! چون گشوده دست و گشوده اندیشید! به این نمی اندیشم که کجایید؟ و از آن که اید؟ تنها! از آشنایی با شما خوشبختم. همین که آفرینه ای چون شماست، کافیست تا شبهای روشن را خوشی فراگیرد. از آشنایی با شما خوشبختم، نه از روی سودمندی و سنجش با دگران! نه! من هیچگاه برای شناخت، دو آفرینه را با هم نمی سنجم؛ راهی بهتر می دانم که کاستی از آن بر نیاید: راه دهشمندی، و نه سودمندی! راه مسخر شدن و نه تسخير كردن! از آشنایی با شما خوشبختم!نه از آنکه شما موی سفید دارید و دیگران موی سیاه، نه!! نه برای آنکه از من و اندیشه من باشید، نه! من نمی زییم که چیزی را، ذهنی را یا دلی را از آن خود کنم. همین که ماهی درخشان در آسمان است و در تّنگ شب عید نیست، خوشبختم.

کاهنان؛ پرده داران ساختارهای اجتماعی

2010-11-01T00:02:00.000-07:00

هنگامی که زرتشت با خردورزی دهشمند دانا را شناخت و آیین خود را ارائه داد؛ روحانیون مغان که دست دهنده خدایان آیین مهر را به دست گیرنده (قربانی خواستن خدایان از انسانها) تبدیل ساخته بودند در برابر این نوآوری ایستادند و به مقابله با زرتشت شتافتند. زیرا زرتشت با آوردن آیین نو ساختار های اجتماعی را که کاهنان مغان پرده دار و بهره مند از آنها بودند دگرگون می ساخت و دست سودجویانه آنها از تسلط بر ساختارهایی چون ازداوج، فرمانداری، قربانی خواستن برای رفع بلاها و ... کوتاه می گشت. کاهنان مغان تا توانستند با آیین زرتشت رویارویی کردند اما هنگامی که آیین زرتشت فراگیر شد، آنها دست از رویارویی برداشتند و به روحانیون آیین زرتشت تبدیل شدند. خدایان آیین مهر را به عنوان ایزدان آفریده شده توسط اهورامزدا معرفی کردند و کاسبی پیشین خود را به راه انداختند. به این ترتیب دوباره پرده دار ساختارهای اجتماعی شدند تا آنها را به سود خود تغییر داده و دست دهنده اهورا را به دست گیرنده تبدیل کنند، سرانجام، در دوره ساسانی آیین زرتشت بسان آیین مهر به کجی رفت.

بطور کلی کاهنان یک آیین؛ فیلسوفان، اندیشمندان یا متکلیمن آن آیین نیستند بلکه مدافعین و پرده داران ساختارهای اجتماعی آن آیین هستند که شامل پوشش، روابط بین افراد، نحوه حکومت و ... است. به همین دلیل وقتی نوآوریی رو می نماید کاهنان به عنوان مدافعین سنت قد علم می کنند تا نگذارند ساختارهای اجتماعی دگرگون شود. اما اگر این اتفاق افتاد لباس نویی می پوشند و دوباره پرده دار ساختارهای نو می شوند.

همین موضوع را می توان در مورد پیامبر اسلام و سران قریش چون ابوسفیان دید. پرده دارنِ ساختارهای عرب پیش از اسلام تا توانستند با پیامبر مخالفت کردند؛ اما پس از فتح کعبه کار به جایی رسید که معاویه پرده دار ساختارهای اجتماعی اسلام گشت تا آنها را به نفع خویش تغییر دهد.

ناخودآگاه

2010-10-22T03:58:00.000-07:00

بخشهاي سخنراني روز دوشنبه 3 آبان، ساعت 12، اتاق 403، دانشكده علوم رياضي

سه مرحله از ذهن عامل هوشمند(Learning-Thinking-Planning)
سه دوران انديشه بشري (اسطوره-فلسفه-علم)
بهشت پيش از خودآگاهي
تفكر استعاره اي- روايي در برابر تفكر انتزاعي- استدلالي
خودآگاهي و اسطوره اخراج آدم و حوا از بهشت
ناخودآگاه انبار ناكامي ها
ناخودآگاه گنجينه انساني
كهن الگوهاي ادراكي
صورتهاي نمادين و ابزارهاي شناخت
ناخودآگاه، سطحي از آگاهي
ناخودآگاه و منطق شناختي
استنتاج در ناخودآگاه
ناخوداگاه يك عامل هوشمند

--------------------------------------

كتابهايي براي خواندن در اين زمينه

م. ضيمران، گذار از جهان اسطوره به فلسفه
اريك فروم، روانكاوي و دين
اريك فروم، زبان از ياد رفته، درك و تعبير رويا، داستانهاي كودكان، اساطير
يونگ و هندرسن، انسان واسطوره هايش
يونگ، انسان و سمبولهايش
ارنست كاسيرر، زبان واسطوره
جوزف ا. ادلر، دينهاي چيني
زمينه روانشناسي هيلگارد
ي. كريمي، تاريخچه و مكاتب روانشناسي
چ. كارور، م. شي ير، نظريه هاي شخصيت
فرهنگ مهر، فلسفه زرتشت

Multi-Agent Programming, Languages, Tools, and Applications, 2009.
Multi-Agent Programming, Languages, Tools, and Platforms, 2005
Chapters 18-21 of AI- A modern Approach.
T.M. Mitchell, Machine Learning, 1997.
E. Alpaydin, Introduction to Machine Learning, 2010
R. Sutton, A. Barto, Reinforcement Learning: An introduction, 1998
Chapters 7-9 of AI- A modern Approach.
N. C. Rowe, Artificial Intelligence through Prolog, 1988.
J. Minker, Logic Based Artificial Intelligence, 2000.
J. Meyer, W. van der Hoek, Epistemic Logic for AI and Computer Scinces, 2004
Chapters 10-11 of AI- A modern Approach.
M. Ghallab, D. Nau, P. Traverso, Automated Planning, theory and practice, 2004

در اینجا اسلایدهای سخنرانی را ببینید

قرائتي نوع خواهانه

2010-10-07T02:04:00.000-07:00

اريك فروم اديان را (يا مي توان گفت قرائت از آنها را) به دو دسته نوع خواهانه و خودكامه تقسيم مي كند.

در اديان خودكامه، خدا به عنوان قدرتي خودكامه تصور مي شود و فضيلت براي پيروان با ميزان دستور پذيري از خدا و جانشين خاص او بر زمين مشخص مي گردد.

در اديان نوع خواهانه، فضيلت در ميزان نوع خواهي و نيكو زندگي كردن است. در اين اديان، همه انسان ها جانشين خدا هستند و هيچكس جانشين خاص او نيست.

در حالي كه در اديان نوع خواهانه (يا قرائتهاي نوع خواهانه) اخلاق به عنوان عالي ترين مفهوم دين در نظر گرفته مي شود، در اديان خودكامه اخلاق بيشتر شبيه يك ويترين براي نمايش است كه فقط بايد صورتي انساني از دين را نشان دهد و از آنجا كه فضيلت به دستور پذيري و ارادت به خدا و جانشين خاص او است مفاهيم اخلاقي چون زشتي دروغ، خيانت، عهد شکنی و تجاوز به حقوق ديگران در صورت نياز مي تواند مجاز و حتي واجب و مصلحت شناخته شود. برعكس در اديان نوع خواهانه دقيقا در شرايط دشوار است كه فرد بايد به اخلاق و نوع خواهي پايبند بماند.

معمولا قرائت هاي خودكامه توسط طالبان قدرت صورت مي گيرد. بر خلاف قرائت هاي نوع خواهانه كه تعداد يپروان برايشان مهم نيست، قرائت هاي خود كامه قصد در جذب پيروان زيادي دارند تا بتوانند به كمك آنها قدرت خود را تضمين كنند. به همين علت اگر در اين قرائتها به عنوان ويترين احكامي اخلاقي و انساني وجود دارد فورا پس از آن تبصره اي است كه بتوان آن را دور زد. در اين قرائتها عموما جملات به اينگونه است كه: بله شهوت راني زشت است ولي اگر ... نزول خواري زشت است اما مي توان اينگونه عمل كرد كه ... ، آدم كشي بد است اما ...، پول زياد فساد مي آورد اما براي ما ... و ...

در حالي كه در قرائت هاي نوع خواهانه راست داوري وحق اصالت دارد، در قرائت هاي خودكامه اصالت با مصلحت و موفقيت مكتب است. در قرائت هاي خودكامه (بر خلاف قرائت هاي نوع خواهانه) از مجازات هاي سخت و ضد انساني هميشه استقبال مي شود، و اگر كسي قرائتي ديگر را برگزيند به ارتداد و مرگ محكوم مي شود، چون اين موضوع مصلحت و بقاي مكتب را مي تواند زير سوال مي برد.

در قرائتهاي خودكامه طواف رييس مكتب و ميزان نزديكي به او بر هر چيز برتري دارد. براي نمونه مي گويند رييس مكتب بر فلاني توجه اي خاص دارد و او از دايره نزديكان است. اگر كسي خطايي كند، رييس مكتب مي تواند كاري كند تا گناه او بخشوده شود. در حالي كه در اديان نوع خواهانه، فرد هميشه با وجدان خود روبرواست و مورد توجه بودن يا ارادت داشتن به كسي نمي تواند رنج زشتيي كه مرتكب شده است را بكاهد. او براي آنكه بتواند زشتي را از روان خود بزدايد بايد به نوع خواهي برگردد نه آنكه در برابر خودكامه زانو بزند و احساس عجز كند.

در قرائت هاي خودكامه انسان همواره موجودي ضعيف و ناتوان در نظر گرفته مي شود كه بايد براي گناهان خود به خداي خودكامه تقاص پس بدهد، حال آنكه در قرائتهاي نوع خواهانه انسان و روان او داراي ارزش نيكو و حق با عزت نفس زندگي كردن است.

در جوامعي كه مكتبي خودكامه جريان دارد، چابلوسي، خود فروشي و زرنگ بازي رواج دارد. چون وقتي به مردم گفته شده است كه بدست آوردن فضيلت معنوي يعني كمر خم كردن، و نزديكي به رييس مكتب؛ چرا نبايد براي بدست آوردن سود دنيوي از همين روش استفاده كرد.

در قرائتهاي خودكامه كه اصالت با مصلحت مكتب است (و نه راست داوري و حقيقت)، مفاهيم اخلاقي بر اساس مصلحت معنا مي گردند.عمل زشت كار خلاف راستي تصور نمي شود، بلكه كار زشت چيزي است كه خلاف مصلحت باشد. اگر پيرويي از اين مكتب حرفي خلاف واقع بزند ولي به نفع مصلحت مكتب باشد او ناشايستي مرتكب نشده است. ولي اگر حرف حقي را به زبان آورد كه مصلحت نباشد او ناشايستي نابخشودني مرتكب شده است.

اگر براي يك دين سه بخش 1- اخلاقي و انساني زندگي كردن 2- اصول اعتقادي، ايماني و جهان بيني در مورد هستي و3- دستورات ديني را لحاظ كنيم. در قرائتهاي نوع خواهانه اخلاق در درجه اول است و دو بخش ديگر تحت الشعاع آن هستند؛ و در قرائتهاي خودكامه بخش سه كه رييسان مكتب به منظور نگاه داشتن قدرت اجتماعي آن را در سده ها به تكامل رساندند در درجه اول است واخلاق تنها ويتريني است براي پوشاندن چيزي از پيروان كه در داخل حجره قرار دارد.

قرائتهاي خودكامه مي گويند قدرت براي آنها ضرورت است تا بخش 3 را در جهان اجرا كنند و مبلغين مكاتب خودكامه براي خود مقامي مصون از اشتباه قائل مي شوند و مي گويند بهشت تنها از راه آنها امكان پذير است؛ و وقتي خطايي از اين مبلغين سر مي زند در توجيح گري قهارند (آنها تا جایی پیش می روند که مفهوم اخلاق، نیکی و انسانیت را به احکام و دستوراتی می کاهند که خود ساخته و پرداخته اند و از طرف خدای ارباب به انسان تحمیل کرده اند). در حالي كه مبلغين قرائتهاي نوع خواهانه خود را مصون از خطا و پل رسيدن به بهشت نمي دانند. آنها حتي پند نمي دهند بلكه پسنديده زندگي مي كنند.

دریافتی تازه

2010-10-03T04:34:00.001-07:00

برگشتم؛ دست نیافته،غمگین از خواستی در ذهن و نبودش در عین.

از پشت در شنیدم که مادرم به پدرم می گفت، حاضر است به شوهرش خیانت کند و با او باشد.

پدر پاسخ داد: من همیشه چیزی دیگر می خواستم؛ و کتاب به دست در بلندای صحنه ایستاد.

شوهر مادرم، او را قلقلک داد و آن دو بلند خندیدند و رفتند.

پسرم غمگین روی تختش دراز کشید. گویی دریافتی تازه هستی او را می آزرد. بالاخره مرد کوتوله، با دهان شهوتناک زن را رها کرد، تا به فرزندش برسد.

پسرم گفت: مامان، من هیچ وقت نمی توانم عشقی داشته باشم، به پدر اشاره کرد و گریست. تنهایی اتاق را پر کرد.

من در گوشه صحنه، راست قامت ایستاده و در تخت، افسرده دراز کشیده.

مرد کوتوله دوباره زن را قلقلک داد و گفت: آها، روزی به حرفهای این پسر خواهیم خندید؛ و آن دو غلطیدند و رفتند.

حلاج

2010-09-21T12:07:00.000-07:00

در اسطوره های سامی, یهوه، هستی را از هیچ آفرید. به همین دلیل هستی (انسان و ...) در برابر او پست و بی ارزش است. اما بر خلاف یهوه، هستی از اهورا و در اهورا است. اهورا هستی را از خویش آفریده است. همین نگاه به مفهوم خدا؛ سبب شده است تا عرفا (مولوی، منصور، و ...) خدا را دوست خطاب کنند. اگر در تصور حلاج، خدا یهوه بود، هیچگاه نمی توانست سرود سرخ انا الحق را بگوید. در برابر، زاهدان که خدا را یهوه تصور می کنند انسان را پست، همواره گناهکار و بدهکار یهوه می دانند. آنچه حلاج می گوید شطحیات نیست که بیان یک بخش مهم از خردمندی خسروانی است. سهروردی حلاج را از حکمای خسروانی می داند. حافظ نیز از قول پیر مغان (مغان کسانی بودند که پس از یورش تازیان در خورابات های به حفظ خرد خسروانی می پرداختند) می گوید: آن یار کز او گشت سر دار بلند جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد.
در آينه دوباره نمايان شد
با ابر گيسوانش در باد
باز آن سرود سرخ اناالحق
ورد زبان اوست./

تو در نماز عشق چه خواندي
كه سالهاست
بالاي دار رفتي و اين شحنه هاي پير
از مرده ات هنوز
پرهيز ميكنند./

نام ترا ، به رمز
رندان سينه چاك نشابور
در لحظه هاي مستي
مستي و راستي
آهسته زير لب
تكرار ميكنند.
وقتي تو ، روي چوبه دارت
خموش و مات بودي
ما
انبوه كركسان تماشا
با شحنه هاي مامور
مامورهاي معذور
همسان و همسكوت
مانديم./

خاكستر ترا
باد سحرگهان
هر جا كه برد
مردي ز خاك روييد./

در كوچه باغهاي نشابور
مستان نيمه شب ، به ترنم
آوازهاي سرخ ترا
باز
ترجيع وار زمزمه كردند
نامت هنوز ورد زبانهاست (شفيعي كدكني)

-----------------------------------------
چون قلم در دست غداری بود--- لاجرم منصور بر داری بود (مولوی)

زمان

2010-09-14T02:54:00.001-07:00

در پندار بیشتر ما اینگونه جا افتاده است که زمان خطی است یعنی از جایی آغاز شده است و در جای پایان می یابد. این پندار برخاسته از اسطوره های سامی است. حال آنکه در اسطوره های یونان و در باور بودایی توپولوژی زمان دوار است.

جنگ

2010-09-12T04:59:00.000-07:00

ریچارد شیر دل رو به یارانش کرد و گفت: خدا ما را در این جنگ یاری خواهد داد و با باز پس گیری اورشلیم به زیارت خواهیم رفت. همانا هر کس در این راه کشته شود از آمرزیدگان است. اما خدا به او کمک نکرد و ریچارد با سرافکندگی از اورشلیم عقب نشینی کرد.

مشاور صلاحدین از او پرسید: آیا در فتح یافا پیروز خواهیم شد. صلاحدین گفت: انشاالله. اما خدا نخواست و صلاحدین نتوانست یافا را باز پس گیرد و به صلح با ریچارد تن داد.

در واقع؛ نه ریچارد و نه صلاحدین خدا (حق توزیع شده) را ستایش نمی کردند. بلکه شعایر دینی، و آداب رسوم پدران خویش را به عنوان برچسبی هویتی می پرستیدند.

اگر این دو ستایشگر خدا (حق توزیع شده) بودند آنگاه گزاره طلایی را در رویارویی با یکدیگر در نظر می گرفتند. آیا صلاحدین می پسندید که ریچارد زیارتگاه هم کیشان او را به تصرف در آورد. ریچارد چطور؟ آیا آن دو برای خود می پسندیدند آنچه را به دیگری روا می داشتند؟ آیا آنها راست داوری توزیع شده را می ستودند؟

ستودن یگانگی کاری است بس دشوار. گویی هنوز سودجویانِ قدرت پرست زیادی هستند که دگردیسی تصور خدا از قدرت به حق را نمی خواهند. بت پرستی هنوز در میان ما با قدرت خودنمایی می کند. فقط بت ها به جای ساخته شدن از چوب از جنس آیین؛ شعائر، دین، سرزمین، زیارتگاه های شمن ها و ... ساخته شده اند تا حکام نالایق که توان آبادانی ندارند بتوانند با دشمن تراشی به حکومت خود ادامه دهند.

شکل گیری یک آیین

2010-08-13T23:27:00.000-07:00

شکل گیری آیین در یک جامعه بسیار شبیه به شکل گیری یک زبان است. اگر به زبان یک منطقه توجه کنید خواهید دید که واژه ها، ضرب المثل ها و عبارات زیادی را از زبانهای دیگر به عاریه گرفته است. این عاریه گرفتن می تواند در اثر رویارویی، اسارت گرفته شدن یا تجارت با اقوام دیگر حاصل شود. برای مثال زبان فارسی که ما به آن سخن می گوییم در اثر اسارت ایرانی ها در دست یونانی ها، عربها، مغولها، روسها، انگیسی ها و ... تغییرات بسیاری کرده است. این عاریه گرفتن تا آنجا که هویت زبان و سازگاری بین نواها و معناها حفظ شود می تواند مفید هم باشد و به غنای زبان هم بیفزاید. ولی اگر زبان بی هویت گردد و واژه ها و عبارات ناسازگار در کنار هم قرار گیرد، زبان آزار دهنده و عقیم خواهد بود. دیگر، چگونه می توان با آنچنان زبانی شعر سرود؟ داوری کرد، فلسفه بافت و ...

آیین یک جامعه نیز، همانند زبان آن، متاثر از آیین های اقوامی است که با آنها در طول زمان از طرق مختلف چون جنگ و تجارت آمیخته است. برای نمونه می توان نیاپرستی قبایل غرب چین، فر ایزدی زرتشتی، فلسفه یونان، مجازات های سختگیرانه اقوام سامی، آیین مهر، سوگ سیاوش، سوشیانس و خیلی موارد دیگر را در آیین کنونی مردم ایران دید که آنها ناخودآگاه به همه این موارد تحت یک نام (تاکید می کنم تحت یک نام) ایمان دارند. بزرگترین دشواری هنگامی رخ می دهد که بین این عاریه گرفته شدنها ناسازگاری وجود داشته باشد.

این ناسازگاری را می توان در اشعار بزرگانی چون حافظ بین زهد و رندی، در مراکز آموزشی دینی بین حرام بودن یا حرام نبودن فلسفه، در به دار آویخته شدن سهروردی، بین سه گانه نیک زرتشت و مجازاتهای سختگیرانه سامی (چون سنگسار و قطع دست)، بین یهوه و اهورا و ... یافت. این ناسازگاری ها اکنون بخشی از شخصیت فرد ایرانی شده است و از آنجا که او به همه این موارد تحت یک نام (یعنی دین) رجوع می کند دچار آشفتگی در تصمیم گیری است.

وقتی در آیین یک جامعه ناسازگاری وجود داشته باشد، این ناسازگاری به همه بخش های جامعه راه می یابد. من به عنوان یک منطق دان، ردپای این ناسازگاری را در قوانین حاکم بر جامعه، اقتصاد نه چپ نه راست (یا بهتر بگویم هم چپ هم راست اما بخشهای بد هر دو)، فرهنگ متفاوت هر فرد در زندگی خصوصی اش با زندگی عمومی اش (از پوشش گرفته تا سریالهای ماهوراه) و ... می بینم. برای همین هم هست که می گویم ای کاش می توانستم تابلو نقاشی ام را عوض کنم. ای کاش در جزیره ای کوچک به دنیا آمده بودم نه در مسیر جاده ابریشم، نه در سرزمین نبردهای شرق و غرب؛ جایی که چنگیز از آن به اروپا حمله کند و ناپلون به دنبال آن باشد تا از طریق آن به هند برسد. تمام اینها سبب شده است که نژادی با خویشتن ناسازگار بوجود آید که به جای آبادانی به ویرانی خو کرده است.

از ايران و از ترک و از تازيان / نژادی پديد آيد اندر ميان

نه دهقان نه ترک و نه تازی بود / سخن‌ها به کردار بازی بود

همه گنج‌ها زير دامن نهند / بميرند و کوشش به دشمن دهند

چنان فاش گردد غم و رنج و شور / که شادی به هنگام بهرام گور

نه جشن ونه رامش نه کوشش نه کام / همه چاره‌ و تنبل و ساز دام

پدر با پسر کين سيم آورد / خورش کشک و پوشش گليم آورد

زيان کسان از پی سود خويش / بجويند و دين اندر آرند پيش (فردوسی)

تارسکی

2010-08-11T22:24:00.000-07:00

با نازک کاری سخنت، همان می کنی که دست هنرمند مرد اسپهانی با پیاله شراب.

آیا هنری هست که من آشفته در آن باشم و تو آموخته آن نباشی؟!

چیزی هست که من بخوانم و تو آن را ندانی؟!

وای که نادانی من از

زبان، راستی

فرگه، تارسکی

چقدر آزار دهنده است. فرار ازاین نادانی را از کجا باید آغاز کرد؟

آیا انگیختی هست که در روان بر خاسته از تن همگون تو نمایان نباشد؟!

خوشا تنی که برخوانی اش تا از آغوش تو نوشد. نگو که لولو برده است که از چشم های رند و نظرباز خواجه هیچ انگیختگی پنهان نیست. ای کاش بارانی ببارد تا تن پوش تو رنگ ببازد و برجستگی آن دو تنگ.

راستی، کاش راه درازتر و درازتر از آن بود، که همراهی پایان یابد. کاش شیرینی سیب به شیرینی هلو بود، بازتاب موی سرخ تو در شیشه ای که کویر را در پس داشت در چشم من نمی نشست و مادر در دو سالگی مرا از لولوی شیشه ها ترسانده بود.

ای ساروان، ای کاروان، لیلای من کجا می بری

با بردن لیلای من جان و دل مرا می بری

حکومت حق خداست

2010-08-07T01:50:00.000-07:00

سخت است که بتوان انسان خداباوری را پیدا کرد که حکومت را حق خدا نداند. اما اینکه در جوامع خداباور نوع حکومت تام، مشروط، اکثریت یا توزیع شده باشد (توزیع قدرت در سیستم های اجتماعی- را ببینید)، نه به باور به خدا بلکه به تصور از خدا وابسته است (رابطه انسان با خدایان در اسطوره ها- را ببینید). می توان جوامع خداباوری را دید که قدرت در آنها توزیع شده است و حقوق بشر محترم شمرده می شود و جوامع خداباور دیگری را دید که قدرت در آنها تام است و تکلیف بشر اصل است. اگر در جامعه ای تصور ازخدا یهوه باشد به سختی می توان امید به مردم سالاری و حقوق بشر در آنجا داشت. یهوه مالک جسم و روح انسان است و تعامل انسان با او اطاعت پذیری و مکلف بودن است. در چنین جوامعی ارزش در میزان مطیع بودن در برابر قدرت است و مردم اطاعت پذیری را امری مقدس می دانند. پس کافیست کسی قدرت را بدست گیرد و به مردم بگوید که جانشین یهوه است، آن هنگام اراده ای که بتواند او را ازتخت قدرت پایین بیاورد به دشواری یافت می شود. همچنین صاحب امر مجاز است از هر عمل غیر انسانی برای حفظ قدرت خود استفاده کند چون خروج از سرسپردگی یعنی دشمنی با خدا (یهوه ). نتیجه تصور خدا به عنوان یهوه این است که حاکم ارباب (رب) و افراد جامعه رعیت مکلف او در نظر گرفته می شود.

اما اگر تصور از خدا اهورا، زئوس یا دائو باشد موضوع متفاوت خواهد بود. به دمکراسی یونان باستان توجه کنید و به فر ایزدی و از دست رفتن مشروعیت جمشید و کیکاووس در ایران باستان (در مورد حکومت برگفته از اندیشه دائو چیزی برای اشاره کردن ندارم -متاسفم). حکومت ایران باستان (که البته باید در اینجا آیین مهر را در نظر گرفت) نمی توانسته است تام باشد، بلکه می بایست مشروط به حقوق بشر یعنی مهر که مفهومی انسانی است باشد. به همین دلیل، فر ایزدی در صورت غرور و بدی از پادشاهان جدا می شد (فر ایزدی- را ببینید)

خدا حق توزیع شده. تصوری دیگر از خدا که می توان آن را تصور حلاج دانست؛ خدا به معنای حق توزیع شده در بین انسان ها است. آشکار است که وقتی حلاج می گوید انا الحق منظورش شخص خودش نیست بلکه این موضوع به کل انسان ها بر می گردد. پیر مغان، فرزانه ای که بر اسطوره و نحوه پیدایش پندایش ها آگاه است در مورد حلاج می گوید:

آن یار کز او گشت سر دار بلند --- جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد. (حافظ)

اگر خدا حق توزیع شده در بین انسانها تصور شود (یگانگی را ببینید) آنگاه اینکه حکومت حق خداست معنایی جز مردم سالاری و حقوق بشر نخواهد داشت. حق یک مفهوم اجتماعی است و چیزی نیست جز نمایان شدن گزاره طلایی:

هر آنچه را برای خود می پسندی برای دیگران بپسند، و هر آنچه را برای خود نمی پسندی برای دیگران نپسند.

در جامعه ای که در آن به جای یهوه گزاره طلایی اصل باشد، نمی توان از حکومتی غیر از حکومت توزیع شده سخن گفت.

من می پذیرم که حکومت یک قوم حق خدای آن قوم است زیرا خدا شالوده اندیشه ها و پندارهایی است که قوم در تعامل خود با محیط در سالیان دراز پرورانده است. اندیشه محصول تعامل ذهن انسان با محیط اطراف خود است که در زبان انسانی نمایان می شود. آنچه در یک جامعه جریان دارد را می توان در نگاه و تصور به مفاهیم اولیه چون خدا یافت. نگاه و نوع پندایش یک جامعه به خدا، پایه ای است که بر آن، اخلاق، حکومت، اقتصاد و خیلی موارد دیگر جامعه بنا شده است.

ماندلا رهبری زمینی

2010-08-05T01:10:00.000-07:00

تماشاچیان در جام جهانی2010

دیدن عکس بالا بهانه ای شد تا از نلسون ماندلا بنویسم. یک رهبر اجتماعی خوب رهبری است که سبب شود مردم به برخورداری بیشتر برسند نه به سرخوردگی بیشتر. همانطور که پیش تر نیز گفتم:

یک سیستم اجتماعی کارآمد است هرگاه میزان برخورداری هر عامل را نسبت به اینکه آن عامل به صورت انفرادی عمل کند افزایش دهد.

در واقع انسان هنگامی به زندگی اجتماعی روی می آورد که احساس کند میزان برخورداری اش در مجموع افزایش می یابد. ماندلا یک رهبر زمینی است و نه یک نیمه خدا. رهبری است که می توان صورتک او را ساخت و بر صورت زد. در آفریقای جنوبی کسی او را معصوم از خطا نمی داند. او در ازدواج های خود خطا کرده است، از همسر اولش به خاطر تفاوت مذهبی جدا شد و از همسر دوم به خاطر اختلافات سیاسی. با این وجود ماندلا یک آزاد مرد است.

آزاده كسي است كه در فرود بردگي نكند و در فراز خدايي

همه خواهی مشترک

2010-08-03T02:14:00.000-07:00

عشق همه خواهی مشترک است. وقتی من می گویم که من و او عاشق هم هستیم این بدان معنا است که یک همه خواهی مشترک بین ما برقرار است. همه خواهی مشترک یعنی:

من او را می خواهم (می خواهم با او باشم)،

او مرا می خواهد؛

من می خواهم که او مرا بخواهد،

او می خواهد که من او را بخواهم؛

من می خواهم که او بخواهد که من او را بخواهم،

او می خواهد که من بخواهم که او مرا را بخواهد؛

من می خواهم که او بخواهد که من بخواهم که او مرا بخواهد،

او بخواهد که من بخواهم که او بخواهد که من او را بخواهم

و ...

اگر در رابطه ای که با دوستتان دارید یکی از نامتناهی خواهش بالا برقرار نیست، این یعنی (لااقل از لحاظ منطقی) شما عاشق هم نیستید.

عشق یک کلاف پیچیده است ازخواهشهای پایان ناپذیر دو دوست.

من بین دو واژه عشق و دوست داشتن تفاوت می گذارم. عشق یک مفهوم گروهی (دودویی) است در حالی که دوست داشتن یک مفهوم فردی است. می توان یک گل را دوست داشت، در حالی که گل هیچ شعوری برای درک دوست داشتن ندارد. می توان کسی را دیوانه وار دوست داشت بدون آنکه هیچ توجهی از او دید، اما برای آنکه بتوان با یک نفر همسر، همراه ،هم خانه، همخوابه و ... شد دوست داشتن کافی نیست عشق با تعریف من لازم است.

برای اینکه مفهوم عشق را باز تر کنم بگذارید یک مثال بزنم. فرض کنید آقا و خانمی به مدت یک ساعت برای لذت بردن به ازداوج موقت هم در آیند (موضوعی که این روزها دغدغه خانه ملت است تا از بنیان خانواده ها دفاع کنند) در این شرایط مرد زن را می خواهد، ممکن است که زن هم مرد را بخواهد. اما برای هیچکدام مهم نیست که دیگری بخواهد که او بخواهد که ... مثلا برای مرد مهم نیست که زن بخواهد که مرد او را بخواهد.

اینجاست که تفاوت معنای عشق با یک خواهش ساده معلوم می شود. عشق در متناهی جمله توصیف نمی شود اما تعریف من آن را در نامتناهی جمله توصیف می کند.

مفهوم همه خواهی مشترک را با مفهوم همه دانی مشترک در درس نظریه سیستم ها مقایسه کنید.

راهي نو بيافرين؛ راهي كه من ندانم آن را؛ راهي نو كه راه راستي و داد باشد؛ راهي كه شگفت كند آسمان را؛ راه نيكي و افزودن، نه ايستادن و ماندن. تو خود آفرينه راهي؛ نه راهور آن. پس راهي نو بيافرين.

كاوه افسانه است، اسكندر واقعيت دارد

2010-05-28T03:27:00.000-07:00

سرزمين ما ايراني ها بارها اشغال شده است ولي با اين وجود كمتر ايراني هست كه در توهم ابرقدرتي نباشد و با خود نيانديشد ما شكست ناپذيريم. مي خواهم در اينجا مختصري در مورد اشغال ايران بنويسم. ما ايراني ها وقتي به بازديد تخت جمشيد مي رويم در خود احساس شكوه مي كنيم بدون آنكه به اين موضوع فكر كنيم كه چقدر راحت اين سرزمين توسط اسكندر مقدوني اشغال شد. نقش جهان را كه مي بينيم توهم قدرت بزرگ شيعي صفوي ما را گيج مي كند اما به اين فكر نمي كنيم كه چگونه اشرف افغان سني حكومت صفوي شيعي را شكست داد. فراموش كرده ايم كه وقتي اعراب به ايران ساساني حمله كردند، سرداران جنگي كه براي ساليان دراز به زر اندوزي مشغول بودند به جاي دفاع از ايران به اين مي انديشيدند كه چگونه ثروت و جواهراتشان را پنهان كنند. اشغال شدن ايران توسط مغولها را هم از ياد برده ايم كه به غير از خراسان، بيشتر مناطق ديگر ايران يا در قنات هاي پنهان شدند و يا به مغولها خوشامد گويي كردند. از پيمان نامه هاي نگين گلستان وتركمنچاي با همسايه عزيزمان روسيه نيز هيچ سخني نمي گوييم.

تحريك به تهاجم

در تمام زمانهايي كه ايران اشغال شده است، اين ما ايراني ها بوديم كه ديگران را تحريك مي كرديم تا به ما حمله كنند. وقتي يك ملت در توهم است و براي خود قدرتي را قائل مي شود كه در واقعيت وجود ندارد، نتيجه آن اشغال خواهد بود. خشايار شاه با حمله هاي ناموفق به يونان، مردم آن منطقه را براي يورش به ايران تحريك كرد. ساساني ها با تحقير اعراب، قبايل آنها را براي حمله به ايران تحريك مي كردند؛ بطوريكه اعراب آنقدر كه از ايرانيان بدشان مي آمد از رومي ها بدشان نمي آمد. صفويان با تحقير سني ها، قبايل افغان سني را براي ازبين بردن اين حكومت تحريك كردند. رضاخان با توهم اينكه با اتحاد با آلمان مي تواند از انگليسي ها و روسها كه از آنها متنفر بود انتقام بگيرد، اين دو كشور را تحريك كرد و آنها ايران را اشغال كردند. اگر به موارد ديگر هم نگاه بكنيد خواهيد ديد كه ايراني در يك توهم با زياده خواهي به تحريك ديگران پرداخته است و سپس اشغال گرديده است.

چند دليل شكست

1- فرمان روايي ضحاك و سيستم رعيت اربابي. هرگاه حاكم خود را ارباب دانست و مردم را رعيت، مردم به اميد نجات بخش نشستند و از آنجا كه كاوه در ايران افسانه است و اسكندر واقعيت دارد، نجات بخش از بيرون مرزها وارد شد.

2- خرافه. باور حكام به داشتن قدرت ماروايي يكي ديگر از دلايل شكست ايرانيان بوده است. وقتي اشرف افغان سني به ايران مي تاخت، شاه صفوي مي گفت اين حكومت يك حكومت الهي است و پشتيبان آن امام علي و ائمه اطهار هستند، پس در نهايت ما پيروزيم. (البته بعد از شكست، هميشه مي توان با خرافات جديد، شكست را توجيه كرد)

3- زراندوزي سرداران جنگي. هنگامي كه سرداران جنگي يك كشور به جاي آمادگي براي جنگ، با استفاده از قدرت و نفوذ امنيتي و نظامي خود وارد تجارت شوند، پس از مدتي تغيير روحيه مي دهند و جاي رفتارهاي جوانمردانه واز خود گذشتگي را رفتارهاي سود جويانه مي گيرد. در اين هنگام، سرداران نمي جنگند بلكه خيانت مي كنند و به دنبال آنند كه ثروت خود را خارج كنند.

در ايران كاوه آهنگر افسانه است و اين اسكندر است كه واقعيت دارد.

آبها از آسیا افتاده ، لیک

باز ما با موج و توفان مانده ایم

هر که آمد بار خود را بست و رفت

ما همان بدبخت و خوار و بی نصیب

زآن چه حاصل ، جز با دروغ و جز دروغ ؟

زین چه حاصل ، جز فریب و جز فریب ؟

باز می گویند : فردای دگر

صبر کن تا دیگری پیدا شود

کاوه ای پیدا نخواهد شد ، امید

کاشکی اسکندری پیدا شود (مهدي اخوان ثالث)

خلیفه لخت است

2010-05-10T03:02:00.000-07:00

خیاط فریبکار گفت: پارچه ای نظر کرده دارد که تنها برازنده آن است که بر تن خلیفه شود، و ویژگی پارچه در این است که تنها انسانها پاک وشریف می توانند آن را ببینند. خیاط لباسی از پارچه خیالی دوخت و جارچیان در سطح شهر فریاد زدند که: ای رعیتان بشتابید، امیرالمومنین صالح شما، جانشین خداوندگار بزرگ، لباسی بر تن دارد که تنها انسانهای مومن و شریف و دارای کرامات می توانند آن را ببینند. مردم به خیابان آمدند و همگی خلیفه را لخت یافتند. اما هر کسی با خود می اندیشید شاید او ارادت و ایمان کافی ندارد و لیاقت درک و دیدن این لباس در او نیست، پس او هم تظاهر می کرد که می تواند لباس را ببیند (حتی خلیفه هم تظاهر و ریا می کرد که لباسی بر تن دارد هر چند خود چیزی نمی دید. کفر یعنی پوشانیدن راستی و کافر کسی است که راستی و راست داوری را می بیند و آن را می پوشاند. ).

اگر به باده مشکین دلم کشد شاید

که بوی خیر ز زهد ریا نمی‌آید

همه می دانستند که خلیفه لخت است، اما این همه دانستن یک همه دانی مشترک نبود. همه دانی مشترک مفهومی مهم در منطق شناختی (Epistemic logic) است و آن این است که افراد یک گروه نه تنها یک گزاره را می دانند بلکه از آگاهی همدیگر بر این گزاره نیز آگاهند. لخت بودن خلیفه وقتی همه دانی مشترک است که: همه بدانند که خلیفه لخت است، همه بدانند که همه می دانند که خلیفه لخت است، همه بدانند که همه می دانند که همه می دانند که خلیفه لخت است و الی آخر. با آنکه همه مردم لباسی بر تن خلیفه نمی دیدند اما هر کسی با خود فکر می کرد که شاید دیگران این موضوع را می ببینند. تا آنکه، کودکی بلند خندید و گفت: خلیفه را نگاه کنید، با شورت به خیابان آمده است. بعد از این اعلان عمومی کودک، لخت بودن خلیفه از همه دانستن، به همه دانی مشترک تبدیل شد.

به نظر من باید گزاره زیر را به عنوان حق اجتماعی انسانها دانست:

مردم هر گروه حق دارند گزاره ای را که همه افراد گروه می دانند به همه دانی مشترک گروه تبدیل کنند

این امر ممکن نیست مگر آنکه انسانها خود را آزاد بدانند تا آنچه را می دانند بیان کنند. خیاط با گفتن این حرف که هر کسی لباس را نبیند پاک و شریف نیست، مردم را بر آن داشت تا خودسانسوری کنند. از این تکنیک، جیم جونز نیز برای کنترل پیروانش استفاده می کرد تا آنکه همه آنها را به کام مرگ فرستاد.

من کرامات شما را ندارم و راستی که شما می بینید را نمی بینم.

داشتم دلقی و صد عیب مرا می پوشید

خرقه رهن می ومطرب شد و زنار بماند

اصل فروكاستن پيچيدگي

2010-04-29T11:19:00.000-07:00

بشر انديشمند كودك، وقتي با يك سيستم پيچيده رودرو مي شد، به اين پرسش كه چگونه اين سيستم پيچيده خوب كار مي كند اينگونه پاسخ مي داد كه كنترل گر و سازنده اي هوشمند سيستم را ساخته و كنترل مي كند. اما اين پاسخ، پيچيدگي را فرو نمي كاهد، زيرا اين پرسش را اينگونه مي توان تكرار كرد كه آن كنترل گر هوشمند خود چگونه كار مي كند؟ و كنترل گر هوشمندي كه بتوانند چنين سيستم پيچيده اي را كنترل كند خود به مراتب بايد پيچيده تر از سيستم اوليه باشد. به اين ترتيب، با اين پاسخ ما پيچيدگي را فرو نمي كاهيم و در يك دور باطل گرفتار مي شويم.

پاسخ نو به اين كه يك سيستم پيچيده چگونه كار مي كند، نظريه سيستم ها چندعاملي است (كه من در درس نظريه سيستم ها به اين مبحث مي پردازم، براي آشنايي مطلب پرندگان به عنوان يك اجتماع را بخوانيد) يك سيستم پيچيده از عاملهايي خودمختار تشكيل مي شود كه با هم تراكنش (رقابت، همكاري و ...) مي كنند، تكامل مي يابند و عاملهايي كه نتوانند در اين تراكنش موفق باشند به نسل بعدي منتقل نمي شوند، و اين دليل خوب كار كردن سيستم هست. اين پاسخ نو، بر خلاف پاسخ بشر كودك، پيچيدگي سيستم را به عاملهاي تراكنش كننده ساده تر فرو مي كاهد.

متاسفانه علاقه بسياري به پاسخ اول در همه زمينه ها در جامعه ما وجود دارد. براي نمونه در پاسخ به اين پرسش كه سيستم اقتصادي يك كشور چگونه خوب كار مي كند؟ پنداشته مي شود كه بايد يك دولت متمركز كل اقتصاد را خيلي خوب كنترل كند. حاصل پاسخ اين مي شود كه جامعه با يك دولت بسيار بزرگ، دست وپا گير و پيچيده روبرو مي گردد كه خودش خوب كار نمي كند!

اصل فروكاستن پيچيدگي مي گويد اگر راه حل شما براي كنترل سيستم، پيچيدگي را فرو نمي كاهد از آن صرفنظر كنيد، زيرا در غير اينصورت، پيچيدگي در جايي ديگر شما را گرفتار خواهد كرد. پاسخ تك راهبري پيچيدگي را فرونمي كاهد در حالي كه پاسخ چندعاملي اين كار را مي كند.

مرگ خواهی

2010-04-25T00:10:00.000-07:00

سهراب سپهری:

چرخ یک گاری، در حسرت واماندن اسب

اسب، در حسرت خوابیدن گاری چی

مرد گاری چی، در حسرت مرگ...

فروید (غریزه مرگ، تاناتوس): هدف از تمام زندگی مرگ است. انسان تمایل ناخودآگاهی به مرگ دارد امّا این آرزو عمدتاً توسط غریزه‌های زندگی تعدیل می‌گردد.

مذاهب و مکاتب فکری برای اهداف سودجویانه خود، خیلی خوب از این غریزه سواستفاده می کنند.

سوغات فرنگ و توهم ما

2010-03-27T01:09:00.000-07:00

از آنجا كه ما هر چه بي عرضگي داريم به پاي توطئه فرنگي ها مي گذاريم و از سيستم دفاعي دشمن تراشي استفاده مي كنيم تا مسووليت ناپذيري خود را توجيح كنيم؛ من هم مي خواهم پايين بودن آمار مطالعه و كتاب (نا)خواني ايراني ها را هم پاي فرنگي ها بنويسم و بگويم كه سوغات فرنگ است.

چرا سرانه مطالعه ما ايراني ها پايين است؟ (سرانه كتاب خواني در ايران 2 دقيقه در شبانه روز است) كافيست به خودمان و بستگانمان نگاه كنيم و ببينيم كه انصافا اين عدد بزرگ است. اگر از دانش آموزان، دانشجويان كه مجبورند كتاب هاي درسي را بخوانند صرف نظر كنيد به نظر من سرانه مطالعه برابر صفر است. به يك ترتيب ديگر هم مي توان اين موضوع را آزمود، يك سري به خيابان انقلاب بزنيد، و ببينيد كه چند كتاب فروشي هست كه كتابي به غير از تست كنكور كارشناسي و كارشناسي ارشد و كتاب درسي مي فروشد.

اما چرا پايين بودن سرانه مطالعه سوغات فرنگ است؟ اگر نگاهي به تاريخچه رمان نويسي و داستان نويسي در فرنگ بيندازيد مي بينيد كه لااقل از قرن 18 مردم فرنگ براي سرگرمي وقت خود را به رمان نويسي و رمان خواني سپري مي كردند. پس فرهنگ نوشتن و خواندن در طول چند قرن در فرنگ نهاديده شده است. به همين دليل آمدن رسانه هاي تصويري نتوانست تاثير چشمگيري در سرانه مطالعه آنها داشته باشد. اما نوشتن و خواندن در ايران قدمت زيادي ندارد. بررسي كنيد ببينيد كه چند درصد مردم فهيم ايران در بهار سال 58 سواد خواندن و نوشتن داشتند؟ با اين وجود، همه اين مردم براي ديدن تلويزيون چشم داشتند. به عبارتي قبل از اينكه ايراني ها بتوانند فرهنگ نوشتن و خواندن را تمرين كنند، تلويزيون اين سوغات فرنگ آنها را از اين امر باز داشته است. اين موضوع مثل اين مي ماند كه كوهنورد فرنگي در بالا رفتن از قله اورست از كوهپايه شروع كرده باشد در ارتفاع 4 هزار متري چند هفته اطراق كرده باشد تا بدنش با ميزان اكسيژن هوا تطابق پيدا كند و بالاخره در حال حاضر در ارتفاع 7 هزار متري در حال بالا رفتن باشد. حال آنكه كوهنورد ايراني به كمك پرواز هوايي در عرض نيم ساعت در ارتفاع 7 هزار متري قرار بگيرد تا بخواهد قله را فتح كند. همين كه كوهنورد ايراني پايش را روي يخ مي گذارد تازه مي فهمد كه يخ ليز است، دچار سرگيجه مي شود ولي حتي نمي داند كه اين سرگيچه مربوط به كمبود اكسيژن است و فكر مي كند شايد كوهنورد فرنگي در چايي او چيزي ريخته و توطئه اي در كار است! هم تلويزيون و هم وسيله هوايي سوغات هاي فرنگ هستند.

توهم خود بزرگ بيني ما ايراني ها هم سوغات فرنگ است. بياييد ساخت يك ماهواره را در فرنگ در نظر بگيريد. براي اينكه يك ماهواره طراحي شود يك تيم رياضيدان به مدل كردن مساله به كمك معادلات ديفرانسيل مي پردازد، يك تيم متالوژي بايد بررسي كنيد كه آلياژ ماهواره بايد چگونه باشد تا ماهواره بتواند در نقطه مشخص شده از فضا مقاومت كند، يك تيم مخابرات بايد به پژوهشهاي مخابراتي بپردازد، يك تيم كامپيوتر كنترل خودكار ماهوراه را طراحي مي كند و ... بگذريم از اينكه پژوهش اين متخصصين بر تلاشهاي دانشمندان حداقل صد سال گذشته آنها بنا شده است. اما به لطف سوغات فرنگ، اگر ما بخواهيم ماهواره بسازيم كافيست دو تكنسين روسي يا چيني با مهندسي معكوس اين امر را براي ما فراهم سازند. حال بگذريم كه ما اصلا كار تيمي بلد نيستيم و نمي توانيم يك پژوهش ساده تيمي انجام بدهيم. خوب اگر شما هم راه صد ساله را يك شبه برويد توهم خود بزرگ بيني و ابر قدرت بودن سراپايتان را خواهد گرفت. كافيست به وبلاگ استادان عليه تقلب سري بزنيد و توهم و دروغ ايراني را ببينيد.

نوگرايي يا سنت گرايي

2010-03-20T01:21:00.001-07:00

سنت گرايي ما ايراني ها به نوگرايي ما چيره است، بطوريكه هرگاه نوگرايي خواست تا كودكي را متولد كند آن كودك در اثر لگد هاي سنتگرايي، مرده يا ناقص به دنيا آمد. مشروطه ما، حقوق شهروندي ما (در برابر تكليف رعيت)، چپ گرايي ما، سرمايه داري ما، حقوق زنان، صنعت بيمه، تامين اجتماعي ، دارلفنون، فن آوري، سيستم اداري، اينترنت ديال آپ و خيلي چيزها ديگر ما، كودكاني مرده و ناقص هستند و دليل آن هم اين است كه گرايش به سنت در جامعه ايراني به طور معناداري بر نوگرايي مي چربد. براي نمونه، فرض كنيد هم اكنون، يك فيلسوف جامعه شناس ايراني بگويد كه شيوه جديدي براي زندگي اجتماعي در نظر دارد. خيلي خوشبين باشيم اگر او را به كفر (كافر كسي است كه راست داروي را مي بيند وآن را مي پوشاند) متهم نكنند، كسي به او توجه نمي كند و ناديده گرفته مي شود. مگر نه هنگامي كه ميز و نيمكت را به كلاس درس آوردند گفتند كه اين نشانه كفر است، مگر نه آنكه حق راي زنان غير شرعي فرض مي شد و صنعت بيمه جاي اشكال بود و ...

جامعه ما سنتگرا است به اين معني كه با چيزهاي نو ميانه خوشي ندارد و يك انديشه و ايده نو چنديدن دهه وقت نياز دارد تا پذيرفته شود و در اين فاصله زماني، پسرفت ايراني در مقايسه با پيشرفت جهان رقم مي خورد.

در حالي كه امروزه شهروند محق به جاي رعيت مكلف نشسته است، اما هنوز در ايران مي گويند كه فلان چيز هم حق است و هم تكليف؛ و من منطق دان نمي توانم خلاف گويي آن را نفهمم. اين يعني، شهروندي ما يك كودك ناقص است كه دستگاه تنفسي اش در اثر لگدهاي سنت گرايي شكل نگرفته است و از زندگي كردن رنج مي كشد.

چرا ما سنتگرا هستيم؟ پاسخ قانون اينرسي نيوتن است: هر گوي ساكني مي خواهد ساكن بماند مگر آنكه نيروي آن را به حركت در آورد، و هر گوي متحركي مي خواهد متحرك بماند مگر آنكه نيرويي آن را از حركت باز دارد. بيش از صد سال است كه نوانديشان ايراني بر اين گوي ساكن ضربه مي زنند اما قدرت اين ضربه ها آن قدر نيست كه سنت گرايي سنگين را به حركت در آورد، تنها تكاني لحظه اي و دوباره بازگشت سيستم رعيت اربابي، طرد دگر انديشي، توهم و تنبلي ايراني (كه ما تنها مردمي در جهان هستيم كه تاريخ چند هزار ساله دارند ، كامل ترين آيين و مذهب را دارند و خلاصه تخم دو زرده گذاشته اند).

در واقع غرب هم قبل از رنسانس سخت سنتگرا بود. رنسانس سبب شد كه نوگرايي بر سنت گرايي چيره شود و گوي به حركت در آمد. كليسا به عنوان مظهر سنت گرايي آنقدر خوب عمل كرد كه بيزاري از سنت در غرب همگاني شد و مردم غرب با بيزاري از سنتگرايي به پيشواز و استقبال هر چيز نويي رفتند (بر خلاف ما ايرانيها كه نه تنها به پيشواز چيزهاي نو نمي رويم بلكه از آنها گريزانيم). اين استقبال همگاني از چيزهاي نو سبب شد كه نوآوري ماشين اسب بخار مرده به دنيا نيايد و جيمز وات توانست انديشه اش را به عمل برساند.

در ايران ما به علت وجود انديشه هاي پيشرفته اي كه از غرب به ايران وارد مي شدند، خادمين سنت فرصت فرمانروايي كامل و بي چون چرا را بطور كامل نداشتند تا گند بزنند و بيزاري از سنت را همگاني كنند. در واقع خادمين سنت بنابر قانون كنش و واكنش نيوتن ناخواسته بزرگترين خادمان نوآوري خواهند بود. پس نودانديشي بايد بگذراد يكبار براي هميشه خادمين سنت تا انتهاي كار بروند.

رابطه انسان با خدايان در اسطوره ها

2010-02-28T09:19:00.003-08:00

فرهنگ یک جامعه تا حد زیادی منتج از اسطوره های مردم آن است. پاسخ را به این که چرا یک جامعه نگاه علمی به مسائل دارد و جامعه ای دیگر نگاهی منفعلانه، می توان در اسطوره های آنها جستجو کرد. در اینجا می خواهم به نحوه تعامل انسان با خدایان در اسطوره های متفاوت بپردازم. چهار خدای اسطوره ای یهوه، اهورا مزدا، زئوس و دائو در مناطق جغرافیای مختلفی مورد پندایش انسان بوده اند.

تعامل انسان با یهوه. یهوه صاحب بی چون و چرای انسان است که محدود به هیچ صفتی نیست. او مجاز است با انسان هر آنچه می خواهد بکند. رابطه انسان با یهوه رابطه بردگی و دستور پذیری است. انسان باید یهوه را طواف کند، برای او قربانی کند و اگر زمین لرزه ای بیاید نشانه آن است که یهوه از عملکرد انسان خشمگین است و باید بیشتر به بردگی و طواف او بپردازد تا از مصیبت های آینده جلوگیری کند.

تعامل انسان با اهورامزدا. اهورامزدا همداستان و متحد انسان در برابر اهریمن است. اهوار خدای نیکی ها (گفتار نیک، پندار نیک، کردار نیک) است. انسان در نیکی کردن با او همدست می شود و او انسان را یاری می دهد تا بر اهریمن که زندگی انسانی (نیکو زندگی کردن) را دشمن می دارد غلبه کند. رابطه انسان با اهورا نزدیک تر شدن به او با بیشتر نیکی کردن است و اگر زمین لرزه ای بیاید انسان و اهورا برای کم کردن رنج انسانی با هم متحد می شوند.

تعامل انسان با زئوس. زئوس (خدای دیگر خدایان یونان) خدا نیروهای طبیعت است. در اسطوره های یونان انسان همواره سعی می کند خدای نیروهای طبیعت را به نحوی بفریبد و بر آنها غلبه کند. رابطه انسان با زئوس پیروز شدن و فائق آمدن بر او است. اگر زمین لرزه ای بیاید باید به نحوی بر خدای این نیرو فائق آمد. می توان گفت همین اندیشه به پیدایش علم در غرب انجامیده است.

تعامل انسان با دائو. دائو راه است. راه هستی. رابطه انسان با دائو هماهنگی است (یا کنش از طریق بی کنشی). اگر زمین لرزه ای بیاید باید آن را پذیرفت و با هماهنگی بیشتر با طبیعت به زیستن ادامه داد.

حريم خصوصي و مرتبه اجتماعي

2010-02-28T09:18:00.000-08:00

حریم خصوصی افراد با مرتبه اجتماعی آنها باید رابطه عکس داشته باشد؛ بدین معنی که هر چقدر منصب اجتماعی یک فرد بالاتر باشد مردم حق بیشتری باید داشته باشند تا از زندگی خصوصی او بدانند. وقتی یک نفر می پذیرد که بر یک منصب اجتماعی تکیه بزند، همزمان پذیرفته است که زندگی خصوصی او (با توجه به مرتبه منصبش) باید بیشتر در معرض دید همگان قرار گیرد. فرض کنید یک روزنامه نگار در مورد دعوای زناشویی یک زن و مرد بنویسد که در هیچ یک از مناصب اجتماعی قرار ندارند. زن و شوهر محق هستند تا از او بخاطر دخالت در حریم خصوصی اشان شکایت کنند، زیرا آنها متعلق به خودشان هستند. اما اگر فردی یک منصب اجتماعی داشته باشد، هر چقدر این منصب اجتماعی بالاتر باشد روزنامه نگارها محق تر هستند تا زندگی خصوصی او را زیر ذره بین قرار دهند. مردم حق دارند بدانند که زن اوباما به کدام آرایشگاه می رود. مردم حق دارند بدانند که فرزند یک ریس جمهور در حساب بانکی اش چقدر پول دارد. مردم حق دارند بدانند که صاحب منصب امروز ناهار چه خورده است، با هلیکوپتر به کجا رفته است، چه کسانی سوار هلیکوپترش بوده اند، قد دخترش چقدر است؟ چند بار عمل جراحی کرده است؟ وقتی نوه اش مریض می شود پیش کدام پزشک می رود و ... اگر صاحب منصب معترض است می تواند متعلق به همه ملت نباشد و منصب را رها کند. در كشورهاي جهان سوم، صاحب منصبان خيلي دوست دارند شعار بدهند كه ما خدمتگذار ملتيم، اما شعار و عمل دو راه جدا از هم هستند. اگر به يك كارخانه سر بزنيد در اتاق رييس كارخانه يك تلويزيون بزرگ مي بينيد كه به كمك دوربين هاي مدار بسته كارگران و خدمتگذاران را زير نظر دارد. آزادي مطبوعات همين دوربين هاي مدار بسته است كه كساني كه شعار خدمتگذاري مي دهند از آنها گريزانند.

چرا انسان ها بت تراشیدند؟

2010-02-22T22:39:00.000-08:00

مرد در برابر بت خانه زانو زد؛ تا از خدای خود بخواهد تا او را در جنگ فردا محافظت کند.

زن ظرفی از برنج را به بت اهدا کرد؛ و سرش را بر زمین فرود آورد. از بت خواست تا کودک بیمارش را از مرگ نجات دهد.

انسان آغازین در رویارویی با جهان به این نکته پی برد که کارهایی است که در اختیار او است و کارهایی است که از حوضه اختیار او خارج است. یک جنگجو می توانست مهارت خود را برای جنگیدن بالا ببرد اما اینکه فردا در میدان جنگ باد از کدام طرف بوزد در اختیار او نبود. یک کشاورز می توانست بذر بپاشد اما اینکه بارندگی مناسب باشد در اختیار او نبود. پس انسان اندیشید که ای کاش می توانست جهان خارج از اختیار خود را به طریقی لگام زند. به این ترتیب انسان بت تراشید. بت نماد قدرتی بود که انسان دوست داشت جهان خارج از اراده او را اداره کند. انسان از بت خود می خواست تا نیروهای خارج از اراده اش را بر طبق میل او مهار کند. شاید این مثل را زیاد شنیده باشید که در کجا خدا را می توان احساس کرد؟ در کشتی سوراخ شده (جایی همه چیز از حوضه اختیارخارج است).

هر انسان یک خدا

در هر خانه یک بت، برای هر قبیله یک بت. در آغاز هر انسانی یک خدا برای خویشتن داشت. پس اگر دو انسان با هم برای جنگیدن رودرو می شدند هر یک از خدای قدرتمند خود می خواست تا او را برای پیروزی بر دیگری یاری دهد و هیچ مفهوم حقی در میان نبود. یک قبیله از خدای خود می خواست تا او را یاری دهد تا قبیله ای دیگر را به کلی نابود کند از کودکان و زنان گرفته تا سالمندان. خدا قدرت بود و حق معنا نداشت.

یگانگی

می توان گفت یگانگی یعنی دگردیسی تصور خدا از قدرت به حق. وقتی انسان به یگانگی روی آورد دیگر نمی توانست از خدا بخواهد تا او را یاری دهد تا بر سر موجودی دیگر بلایی در آورد که خود آن بلا را نمی پسندید. رییس قبیله نمی توانست از یگانگی بخواهد که او را یاری دهد تا قبیله ای دیگر را (برای بقا و رفاه قبیله خود) غارت کند. چون رییس قبیله با خود می اندیشید که اگر رییس قبیله دیگر نیز همین خواسته را از یگانگی بخواهد آنگاه چه خواهد شد. یگانگی روی آوردن انسان به این گزاره طلایی بود که

هر آنچه را برای خود می پسندی برای دیگران بپسند، و هر آنچه را برای خود نمی پسندی برای دیگران نپسند.

با پذیرش گزاره طلایی خدا حقی بود توزیع شده در میان انسان ها، جانداران و تمام طبیعت.

راهبري اربابي يا شهرياري

2010-02-19T00:31:00.000-08:00

در اين جا مي خواهم از دو نوع راهبري اجتماعي كه يكي راهبري اربابي و ديگري را راهبري شهرياري مي خوانم نام ببرم.

در راهبري اربابي، عاملها رعيت هاي مكلف فرض مي شوند. راهكار اين نوع راهبري از دو بخش

1- دستور

2- نظارت

تشكيل مي شود. ارباب تنگ نظر دستور مي دهد و گرز بدستان او بر انجام دستور توسط رعيت نظارت مي كنند. رعيت مكلف در صورت نافرماني توسط گرزبدستان مجازات مي شود.

در راهبري شهرياري عاملها شهروندهاي محق و مختار فرض مي شوند. راهكار اين نوع راهبري از دو بخش

1- فراهم سازي

2- هماهنگي

تشكيل مي شود. شهريار گشوده انديش محيطي آزاد براي آباداني و نوآوري فراهم مي سازد، شهروندان آزادانه و مختارانه در اين محيط به آباداني، نوانديشي و نوآوري مي پردازند و شهريار به هماهنگي بين عاملها مي پردازد. محيط به گونه اي است كه شهروند محق و مختار براي برخورداري بيشتر به هماهنگي روي مي آورد.

برخورداری

2010-02-16T00:07:00.000-08:00

یک سیستم اجتماعی کارآمد است هرگاه میزان برخورداری هر عامل را نسبت به اینکه آن عامل به صورت انفرادی عمل کند افزایش دهد. هر انسانی (عاملی) با توجه به میزان برخورداری و برآورده کردن خواسته هایش از سیستم اجتماعی که در آن است احساس رضایت می کند, و در صورتی که این احساس رضایت کافی نباشد اجتماع دچار شکاف و واگرایی می شود.

من نمی دانم این تصور نادرست از کجا نشات می گیرد که برای همگرایی اجتماعی باید همه عاملها را هم شکل و همسان کرد, و باید یک خواسته اجتماعی را تبلیغ کرد و از همه خواست که تنها از همان برخوردار باشند. مطمئنا عاملهای متفاوت خواسته های متفاوتی دارند که می خواهند از آنها برخوردار باشند و عدم برخورداری سبب سرخوردگی و فردگرایی می شود.

یک اجتماع ده نفره را در نظر بگیرید که 7 نفر خواسته A و 3 نفر دیگر خواسته B دارند. اگر این دو خواسته با هم سازگار باشند هیچ ایرادی ندارد که هر دو خواسته برآورده شوند. فرض کنید که شما و دوستانتان این اجتماع ده نفره را تشکیل می دهید و هر روز بعد از ظهر با هم به کافی شاپ می روید. فرض کنید که 7 نفر همیشه قهوه را به چای و 3 نفر دیگر همیشه چای را به قهوه ترجیح می دهند. حال اگر قرار باشد که رای گیری صورت بگیرد و یکی از این دو خواسته برای کل ده نفر برآورده شود همواره قهوه انتخاب می شود و آن سه نفری که به چای علاقه داشتند هیچگاه نمی توانند از خواسته خود برخوردار شوند. اما وقتی که این دو خواسته با هم سازگار است چرا باید تنها یکی از آنها را در نظر گرفت. اینکه شما و دوستانتان یک نوع نوشیدنی بنوشید ممکن است در چند روز اول حس خوشایندی از همگرایی به شما بدهد اما بعد از مدتی سبب شکاف و واگرایی می شود. خوشبختی یعنی برخورداری بیشتر. اگر خواسته های همسر من با خواسته های من سازگار است هیچ دلیلی وجود ندارد او از خواسته هایش برخوردار نباشد و اگر سازگار نیست هیچ دلیلی ندارد که در کنار هم باشیم. خوشبختی یعنی همین. گشوده اندیشی پیشه کنیم بگذاریم آدمها متفاوت و اقوام مختلف خواسته های متفاوت خود را برآورده کنند. به این ترتیب کارآمدی و همگرایی اجتماعی را افزایش داده ایم.

تو گشوده دستی

2010-02-04T01:27:00.000-08:00

چه گشوده دستی که مرا از خویشتن خود برخوردار می سازی.

چگونه می توان تو را نستود, هنگامی که آسمان را به زمین می آوری و در نوشیدن قهوه ای تلخ به من می نمایی.

چه گشوده دستی که مرا هم سخن می کنی و با شیرینی واژه هایی که می آفرینی همراه می سازی. این هنر توست که رازهای ناخودآگاه مردی چو مرا در تاریکی شب، روشنی می بخشی.

بهشت!!!هاها!!! واژه ای است که با تو بودن، مرا از آن به خنده می اندازد. من کاهنان تنگ دست زشت اندیش بسیاری را دیده ام که برخورداری از زمین را به آسمان وعده می دهند. حال آنکه تو برخورداری از آسمان را به زمین آوردی. چگونه می توان تو را نستود، هنگامی که مرا بی نیاز می سازی. تو گشوده اندیش و گشوده دستی

من به انديشه اي مي گرايم كه مرا در زمين از آسمان برخوردار كند، نه آنكه با تنگ نظري، مرا از برخورداري از زمين منع كند و به آسمان نويد دهد!

مريد پير مغانم ز من مرنج اي شيخ

چرا که وعده تو کردي و او به جا آورد

پرسش من از چيستي است نه هستي

2010-01-21T23:28:00.000-08:00

حكيمي را گفتند كه آيا خدا هست؟ پاسخ داد: به من بگوييد كه خدا چيست؟ هستن چيست؟ تا من يك پاسخ آري يا نه، براي پرسش شما فراهم سازم.

پرسش كنوني من از چيستي است نه هستي! در واقع پرسش از هستي، پرسش دوران نوجواني من بود، كه سپس به پرسش از چگونگي و اكنون به پرسش از چيستي تغيير يافته است. من دليلي براي هستن خود نمي خواهم، بر خلاف دكارت، كامو و ژيد؛ انديشيدن، سركشي كردن، و احساس كردن دليل بودن من نيست، بلكه اين هستن من است كه مرا وا مي دارد تا بينديشم؛ سركشي كنم و احساس كنم. بر اين باورم كه پرسش از هستن پرسشي انحرافي است.

همانند يك رياضيدان ساختي گرا معتقدم كه هستن چيزي نيست جز ساختن، و هستن پاسخ خود را از چيستن بدست مي آورد. نمي پذيرم كه با توصيف و وضع اصولي (همانند اصول براي كاردينالها) هستني برآورده شود. نمي پذيرم كه با يك بحث منطقي و براي فرار از تناقض هستني برآورده شود. به همين دليل، پرسش من از چيستي است. شناخت و معرفت با پاسخ آري يا نه به گزاره ها برآورده نمي شود، شناخت پاسخ به چيستي است.

مي خواهم به پرسشهاي بر جاي مانده از دوران كودكي بشر، خدا چيست؟ رستگاري چيست؟ رستاخيز چيست؟ و پرسشهاي جديدتر او چون شناخت چيست؟ هستن چيست؟ پاسخي نو بدهم.

دفاع از راستي يا دفاع از هويت؟

2010-01-19T07:47:00.000-08:00

انسانها از انديشه هاي و باورهاي متفاوتي دفاع مي كنند والبته اين دفاع حق آنها است . اما من امروز به نكته اي پي بردم كه اين دفاع كردن انواع دارد. گاهي يك انسان به اين علت از يك انديشه دفاع مي كند چون مي پندارد كه آن انديشه راست است، و گاهي ديگر از يك انديشه دفاع مي كند تنها به اين علت كه هويت او را شكل مي بخشد و شكست انديشه يعني فرو ريختن هويتش.

فرض كنيد ما به فرد (يا انديشه) خاصي ارادت داريم و به اين باور رسيده ايم كه او در راه راستي گام بر مي دارد. پس از مدتي اين باور(اين ارادت) بخشي از هويت ما خواهد شد. حال اگر عملي خلاف از آن فرد خاص ببينيم (يا ببينيم كه انديشه منجر به ستمگري شده است) براي ما دشوار خواهد بود كه از آن فرد دست بكشيم و شروع به دفاع از آن انديشه مي كنيم. اين دفاع، دفاع از راستي نيست بلكه دفاع از هويت است. براي يك انسان فرو ريختن نظام فكري وهويت بسيار گران تمام مي شود. شايد بتوان گفت كه حفظ هويت و نظام فكري براي بيشتر انسان ها از حقيقت و راستي مهمتر است.

بيشتر انسانهاي انديشمند، راست كردار و حقيقت جو، در آغاز به يك مكتب فكري تنها براي راستي و حق ملحق مي شوند و به اين دليل شروع به دفاع از آراي آن مكتب مي كنند. در دفاع از راستي انسانها بر خود مسلطند، نمي ترسند و خشونت نمي ورزند، شكست براي آنها معنايي ندارد، هدف راه را توجيه نمي كنند چون راستي خود راه است. چيزي وجود ندارد كه فرو ريختن آن، آنها را نگران كند.

اما با گذر چند سال مكتب فكري تبديل به هويت مي شود و اگر مكتب پس از مدتي به خلاف رفت و در راه راست گام بر نداشت، دفاع آن انديشمندان راست كردار- حقيقت جو ديگر براي دفاع از راستي نيست بلكه براي دفاع از هويت است. در دفاع از هويت، انسانها تاب خود را از دست مي دهند، هراس آنها را فرا مي گيرد، نگرانند و خشونت مي ورزند، بايد به هر ترتيبي از نظام فكري خود دفاع كنند، و هدف راه را توجيه مي كند. حتي اصول مكتب را زير پا مي گذارند و براي خود توجيه مي آورند، چون چيزي براي فرو ريختن وجود دارد.

آيا اسطوره ها راستگو هستند

2010-01-14T23:08:00.000-08:00

اسطوره ها انديشه هاي دوران كودكي بشر است. همانطور كه انديشمندان كنوني با پرسشهاي زيادي روبرو هستند و براي پاسخ دادن به آنها مي كوشند. در كودكيِ بشر نيز، آن دسته كه مي انديشيدند سعي بر پاسخ پرسشهاي خود داشتند. براي نمونه يك پرسشي كه بشرِ كودك با خود مي انديشيد اين بود كه: " انسان از چه ساخته شده است؟" بشرِ كودك به خود پاسخ داد " انسان از خاك آفريده شده است".

در زماني كه بشر كودك اين پاسخ را فراهم كرد، او 4 عنصر اصلي آب، خاك، باد و آتش را مي شناخت و معتقد بود كه همه هستي از همين 4 عنصر ساخته شده است. از بين اين 4 عنصر، خاك را شبيه تر به جسم انسان مي ديد؛ پس پاسخ داد كه: انسان از خاك آفريده شده است.

در زمان كنوني، بشر بيشتر از 4 عنصر را مي شناسد، كافيست جدول عناصري مندليف را نگاه بيندازيد. اكنون اگر از بشر بپرسيد كه انسان از چه ساخته شده است ديگر نمي گويد كه از خاك آفريده شده است. خاك آتش نمي گيرد، اما انسان مي سوزد و از او يك ماده سياه رنگ باقي مي ماند.

تا اينجا با پاسخ بشرِ كودك مشكلي نداريم. من هم كه كودك بودم به پرسشها پاسخ هاي ساده مي دادم. به خاطر دارم كه يك ماشين جنگي پر از سرباز داشتم كه سربازهاي آن را گم كرده بودم. هر كس از من مي پرسيد كه: كو سربازها؟ من مي گفتم: رفتند به جنگ. اما اين پاسخ من دروغ نبود. من واقعا تصور مي كردم كه آنها به جنگ رفته اند، واكنون هم، هيچ به خاطر ندارم كه چگونه آنها را گم كردم.

مشكل با پاسخ بشر كودك وقتي رخ مي دهد، كه در طول تاريخ بسياري از پاسخ هاي كودك (براي آندسته اي كه نمي انديشند و ايستايي پيشه مي كنند) تقدس پيدا كرده اند و آوردن پاسخي نو خطر ارتداد را با خود به همراه دارد. براي مثال، وقتي گاليله گفت "زمين دور خورشيد مي چرخد" ، مي خواستند او را بسوزانند كه چرا پاسخ مقدس دوران كودكي بشر "خورشيد دور زمين مي چرخد" كه در كتابهاي مقدس ذكر شده بود را نفي مي كند. همچنين، پاسخ " انسان از خاك ساخته شده است" با اين تغيير كوچك كه "خدا انسان را خاك آفريده است" تقدس يافت.

اين تقدس دادن به پاسخ هاي انديشمندان دوران كودكي بشر، توسط كساني كه هرگز نمي انديشند، ما را بيچاره كرده است. بطوريكه كسي جرات ندارد پاسخهاي كودك در مورد خدا چيست؟ حاكميت حق كيست؟ عدالت چيست؟ آخر دنيا چيست؟ حقوق بشر چيست؟ و ... را با پاسخها نو جايگزين كند.

عدل صفتی برای خداوند

2010-01-13T06:13:00.000-08:00

آیا ضرورتی دارد که عدل به عنوان صفتی برای خداوند مطرح شود؟ ایرانیان عدل را صفتی برای خداوند در نظر می گیرند و آن را یکی از اصول عقاید خود می دانند. اما مذاهب اسلامی زیادی هستند که ضرورتی نمی بینند تا عدل را به عنوان یک صفت برای خدا مطرح کنند. شاید یک دفاع این مذاهب برای عدم مطرح کردن صفت عدل به صورت زیر باشد که:

اول باید معلوم کرد که جایگاهی که معنای عدل را مشخص می کند کجاست؟ عدل از نظر چه کسی؟ انسان یا خدا؟ وقتی می گوییم خدا عادل است, این عادل بودن را چه کسی باید تشخیص دهد انسان یا خدا؟

اگر جایگاه و ملاک تشخیص عادل بودن خود خداوند است که دیگر چه نیازی به در نظر گرفتن این صفت برای خدا داریم و خدا هر آنچه می کند عین عدل است خواه از نگاه انسانی عادلانه باشد خواه ناعادلانه, و این انسان است که باید دیدگاه خود را منطبق کند.
اگر جایگاه و ملاک تشخیص عادل بودن انسان است و عدالت مفهومی انسانی است آنگاه ما انسان ها خدا را محدود به صفتی کرده ایم که خود می خواهیم و این بی حرمتی به ساحت مقدس خداوند است.

در واقع نکته همین جاست که خداوند چیست و چه تصوری از آن داریم؟ اگر تصور از خداوند, یک پادشاه مطلقه همانند خدایان سامی باشد که هر آن آماده است تا انسان هایی که از دستور او سرپیچی می کنند را عذاب و انسانهایی که در فرمان او هستند, طواف می کنند و ذکر می گویند را پاداش دهد, آنگاه در نظر گرفتن صفت عدل برای اینچنین خداوند مطلق بی معنا و حتی محدود کننده است.

می توان گفت که به همین دلیل, بخشی از خاورمیانه که باورها و پیش اندیشه هایش ریشه در اسطوره های سامی دارد ضرروتی نمی بیند که عدل را به عنوان صفتی برای خداوند مطرح کند.

اما در اسطوره های ایرانی, خداوند یک پادشاه مطلقه نیست. چندی پیش الهی قمشه ای در یکی از سخنرانی هایش این را بیان کرد که خداوند در ادبیات ایرانی نیکی است و نه چیزی جز آن. نیکی (خدا) همان است که انسان, در راه آن گام بر می دارد و به پیش می رود. بی عدالتی با نیکی سازگا ر نیست و نیکی عدل را ایجاب می کند.

اعتقادات ما بر اسطوره های ما بنا شده اند

2010-01-13T05:49:00.000-08:00

چندی پیش فیلم مستندی را از زندگی یک مرد آفریقایی مسلمان تماشا می کردم. مرد آفریقایی به تازگی صاحب فرزند شده بود و می خواست در گوش فرزند خود الله اکبر بگوید. گزارشگر از او خواست تا معنای کاری که می کند را توضیح دهد. مرد آفریقایی گفت که او باید در گوش کودک الله اکبر بخواند, پیش از آنکه ارواح و شیاطین پلید در گوش کودک ورد بخوانند و به این ترتیب فرزند او را تسخیر کنند. این گفته مرد مسلمان آفریقایی, من را به یاد دیدن فیلمی ازمراسم آیینی آفریقایی انداخت که جادوگر قبیله دور آتش می چرخید تا مردی را از تسخیر ارواح نجات دهد. هر فردی یک پیام را با توجه به پیش اندیشه هایی که دارد معنا و تفسیر می کند, و از پیش اندیشه های ناهمسان معناهای ناهمسان بر می خیزد. پیام اسلام هم وقتی به آفریقا رسید, مردم آفریقا, این پیام را با توجه به اسطوره های خود معنا کردند. پس پاسخ مرد آفریقایی کاملا طبیعی است. می خواهم بگویم ممکن است که مسلمانان به یک روش نماز بخوانند و در یک ماه روزه بگیرند, اما تصور و بینش آنها از مفاهیم اولیه چون خدا , رستاخیز , حکومت و ... ریشه در اسطوره های آنها دارد. یک مسلمان هندو با یک مسلمان ایرانی, با یک مسلمان عرب, با یک مسلمان آفریقایی در تصور این که خدا چیست؟ رستاخیز چیست؟ عدالت چیست؟ تفاوتهایی اساسی دارد.

پرهام؛ گذر از اصالت اندیشه به اصالت انسان

2010-01-10T23:33:00.000-08:00

در عهد باستان, در آیین ها و مذاهب سامی, رسم بود که برای خدای خود فرزندان خود را قربانی کنند. از نگاه مردم سامی, آیین و باورهای آنها اصیل تر از انسان ها بودند و قربانی کردن انسان برای اندیشه کاری پسندیده بود. اسطوره پرهام, در تاریخ تکامل انسانی, از اولین کوشش ها برای گذر از اصالت آیین و اندیشه به اصالت انسان است. پرهام برای قربانی کردن فرزند خود رفته بود. گوسفندی در آن نزدیکی بود. دیدن گوسفند سروشی را از ذهن پرهام گذراند که به جای فرزندش گوسفند را برای ادای آیین قربانی کند. پس از پرهام, انسان ها خود را از رنج قربانی شدن برای اندیشه رهاییدند. هر چند, ترس از نداشتن نظام فکری, آنها را در بردگی نگاه داشت.

فر ایزدی

2010-01-10T02:57:00.000-08:00

همانطور که پیش از این نوشته ام, انسان در دوران پیش از فلسفه, باورهای و اندیشه ها خود را به زبان اسطوره نمایان می کرد. فر مفهومی در اسطوره های ایرانی است به معنای موهبت ایزدی که ایزد انسان را از آن برخوردار کند و سبب نیکبختی می شود. ایرانیان بر این باور بودند که پادشاه باید فر ایزدی داشته باشد و پادشاهی موهبتی است که بخشیده می شود. به همین دلیل, با آنکه در روم باستان, سزار توسط مجلس سنا انتخاب می شد, انتخابی بودن پادشاه برای ایرانیان قابل پذیرش نبود و با پیش اندیشه های اسطوره های آنها همخوانی نداشت. ایرانیان پاسخی برای اینکه فرد انتخابی چگونه می توانست از موهبت ایزدی برخوردار باشد نداشتند. شاید به همین دلیل باشد که پس از ظهور اسلام، ایرانیان (بر خلاف اعراب كه چنين اسطوره اي را نداشتند) حاضر به پذیرش خلافت ابوبکر و دو خلیفه بعد از او نشدند.

با این وجود ایرانیان اعتقاد داشتند که فر با بدی و غرور از پادشاه گسسته می شود و مشروعیت او از بین می رود. برای مثال جمشید و کیکاووس پادشاهان اسطوره ای هستند که به خاطر غرور و بدی فر از آنها جدا شد.

راه و روشي براي بهتر شدن يا برچسبي براي پرستيدن

2010-01-08T05:58:00.000-08:00

گاندي: " ديانت اسلام و مسيحيت را درست به اندازه كيش هندوي خودم حقيقي مي دانم. اما مذهب خودم كاملا راضيم مي كند. شامل آن چيزي است كه براي تكامل خود نياز دارم. دعاي هميشگي من آن است كه فرد مسيحي يا مسلمان، مسيحي يا مسلمان بهتري شود. معتقدم مورد پرسش خداوند قرار خواهيم گرفت و از ما مي پرسد اكنون چه هستيم، يعني چه عملي را انجام مي دهيم، نه آنكه چه برچسبي به خود مي زنيم."

(نشريه نقطه سرخط شماره 20، دي ماه 88، گاندي از خلال واژگان، محمود وحيدنيا)

دین راه و روشي براي بهتر شدن است یا برچسبی برای پرستیدن؟ كاهنان با استفاده از خودپرستي پيروانشان، با مهارتي عجيب، راه و روش بهتر شدن را به برچسبي براي پرستيدن و ريختن خون ديگران تبديل كرده اند.

خانه اهريمن

2009-12-30T11:22:00.001-08:00

ما همه از يك چيز رنج مي بريم و آن هم پرستش بتهايي است كه خود مي دانيم ارزش پرستيدن ندارند. آيا به دست خود آيين ها و انديشه هايي ساخته ايم كه از ما قرباني مي خواهند؟ چگونه شده است كه انديشه ما به تخت نشسته است و ما به بردگي آن؟آيا آييني ساخته ايم كه در آن نقش ها و پندار ها بر خون ما انسانها برتري دارند. آييني كه در بين ما دشمني بيندازد خانه اهريمن است.

گلستان كردن آتش

2009-12-30T11:22:00.000-08:00

ما همه از يك چيز رنج مي بريم و آن هم پرستش بتهايي است كه خود مي دانيم ارزش پرستيدن ندارند. آيا به دست خود آيين ها و انديشه هايي ساخته ايم كه از ما قرباني مي خواهند؟ چگونه شده است كه انديشه ما به تخت نشسته است و ما به بردگي آن؟ آيا آييني ساخته ايم كه در آن نقش ها و پندارها بر خون ما انسانها برتري دارند. آييني كه در بين ما دشمني بيندازد خانه اهريمن است.

در چشمهاي ما خيره مي شوند و راست را ناراست مي نمايانند. در پشت ميله هاي دروگ و فريب فرياد مي زنيم، اما فريادرسي نيست! آفرينه! تنها به روز بازگشت به تو شادمانم. به روز نباشندگي، همچون قطره اي كه در دريا نيست مي شود.

پرهام من، تو آموختي كه روزگار قرباني كردن انسان براي انديشه گذشته است. پرهام، من زندگي مي كنم تا آتش نمرود (اين خانه اهريمن) براي تو گلستان شود. براي گلستان كردن آتش, نبايد آتش افروخت، آتش از آب و آرامش هراسان است. گلستان با آباداني و دوستي بدست مي آيد.

سجده نكردن ابليس بر انسان

2009-12-26T07:07:00.000-08:00

پيش از ظهور فلسفه، انسان دوران باستان رازها، انديشه ها و دلواپسي هاي ناخودآگاه خود را به زبان اسطوره بيان مي كرد. در آن دوران، نگرش انسان " به رابطه خويش با جهان" در اساطير خود را نمايان مي ساخت و هنوز نگرش فلسفي آغاز نشده بود. به بياني ديگر، در دوران پيش از فلسفه، به جاي ظهور فيلسوفان بزرگ، اسطوره نويسان بزرگ ظهور مي كردند و اسطوره زبان رايج بين انديشمندان آن دوران بوده است.

در اينجا مي خواهم بگويم كه اسطوره جهاني سجده نكردن ابليس بر انسان نتيجه چه انديشه ها و دلواپسي هايي از انسان دوران ديرينه است. در اين اسطوره ابليس حاضر به پذيرش انسانيت و انسان دوستي نمي شود. او خود را برتر از انسان مي داند و به دشمني با انسان مي پردازد. انسان آغازين به اين تفكر ضد انساني نام ابليس مي دهد و به انسانهايي كه نمي خواهند بر هم نوع خود (كه انسان است) كرنش كنند هشدار مي دهد كه ابليس در روان آنها خانه كرده است. كساني كه اين تفكر ضد انساني را در سر دارند گشوده انديشي را تاب نمي آورند و بذر كينه را در انسانها مي گسترند. ابليس كه در روان آنها خانه كرده است مي گويد: راه تو راسترين است و تنها يك راه راست وجود دارد، تو برگزيده ترين انساني و از ديگران بهتر مي داني. مبادا خواست انسانهاي ديگر را بپذيري و گشود انديشي پيشه كني كه دور از مقام تو است. در ذهن نمرود نيز ابليس خانه كرده بود، پرهام به او تفكر ضد انساني اش را گوشزد كرد و خواست كه خود را از اين بيماري رواني كهن رها سازد. بيماري كه خود را درمان نكند بايد منتظر پشه اي باشد كه با پستي او را از هستي ببرد. ابليس پنداري است كه انسان دوستي را خوار مي داند و مقام انسان را برده ي انديشه ها، آيين ها و اسطوره ها مي داند. حال آنكه انديشه ها، آيين ها و اسطوره ها را انسان ساخته است و نه انسان را انديشه.

چگونه يك نوشته قديمي را تفسير كنيم؟

2009-12-26T01:57:00.000-08:00

فرض كنيد معناي متني از هزار سال پيش را مي خواهيد بفهميد. منظور از معناي متن اين است كه نويسنده آن چه هدفي از نوشتن آن متن داشته است. براي اين كه معنا را به درستي درك كنيد بايد موارد زير را در ذهن داشته باشيد

1- بررسي كنيد كه واژه هايي كه در متن بكار رفته اند در دوره نوشته شدن متن چه معنايي داشته اند، مردم آن زمان به چه منظوري اين واژه ها را ساخته و بكار مي بردند. دقت كنيد كه نويسنده مي خواسته است انديشه اش را منتقل كند و نمي توانسته است معنايي ديگر براي واژه ها لحاظ كرده باشد چون در آن صورت مردم چگونه متوجه سخنان او مي شدند. (بيشتر واژه هايي كه بكار مي بريم معناي كشاورزي در آنها نهفته است همچون رستگاري و رستاخيز كه از بن رستن مي آيد و دانايي كه هم خانواده دانه است)

2- نويسنده براي انتقال انديشه اش مجبور بوده است انديشه اش را به واژه هاي زمان خود بكاهد. همچنين او انديشه اش را در ظرف فرهنگ و علم زمان خود ريخته است. چه بسا اگر همان انديشه را همان نويسنده در زمان كنوني مي خواست بيان كند و از فرهنگ و علم روز استفاده كند جملات ديگري گفته مي شد. دقت كنيد كه انديشيدن مستقل از زبان است.

3- مردم در آنچه دوست دارند غلو مي كنند. ممكن است به علت علاقه به نويسنده در طول هزاران سال متن او از يك الگو واقعي و كاربردي به يك الگو براي پرستيدن تغيير شكل داده باشد. به همين علت فراموش نكنيد كه نوشته هاي منتقدين متن را نيز بخوانيد. نمي توان با نگاهي جزمي و پرستشگرانه معناي يك متن را درك كرد

قانون گذاري با نگاه افزايش كارايي

2009-12-11T09:30:00.001-08:00

قانونگذاري را در نظر بگيريد كه مي خواهد براي يك سيستم اجتماعي قوانين و هنجارهايي را وضع كند.

قانونگذار بايد بتواند نشان دهد كه قوانيني كه او وضع مي كند كارايي سيستم را بالا مي برد،

و نتيجه سرخوردگي ها و خيالبافي هاي شبانه او نيست. مي توان قوانين را به دو نوع قوانين بازدارنده و قوانين تسهيل كننده تقسيم كرد.

قوانين بازدارنده: قوانيني هستند كه از ترس اينكه در صورت رعايت نكردن آنها وضعيت بدي اتفاق افتد وضع مي شوند، و محدوديتهايي را در انتخاب استراتژي براي عاملها ايجاد مي كنند.

قوانين تسهيل كننده: قوانيني هستند كه وضع مي شوند تا رسيدن به اهداف اجتماعي را تسريع كنند و تشويقهايي را براي عاملها در صورت انجام دادن استراتژهاي خاص در نظر مي گيرند.

قانونگذار ممكن است با توجه به شخصيت رواني كه دارد (گشوده انديش باشد يا تنگ نظر، اصل را بر پاكي داند يا گناه كاري) علاقه مند به يكي از اين انواع باشد. در منطقه جغرافيايي تولد من، نگاه به قوانين عمدتا بازدارنده است تا تسهيل كننده. يعني قوانين بيشتر وضع مي شوند تا از تخلف عاملها جلوگيري كنند و كمتر با اين ديد وضع ميشوند كه رسيدن به هدفي اجتماعي را تسريع كنند.

براي مثال، من مي دانم كه كتابخانه يكي از دانشگاههاي بزرگ كشور در تابستان به دانشجويان كارشناسي كتاب امانت نمي دهد. استدلال كتابخانه اين است كه دانشجويان در تابستان كمتر به دانشگاه سر مي زنند و ممكن است مدت زماني كه كتاب در اختيار آنها مي ماند طولانيتر از زمان مجاز شود. قانونگذار با نگاه جلوگيري از تخلف، قانون وضع كرده است نه با نگاه اينكه آيا اين قانون كارايي سيستم را بالا مي برد يا نه؟ فرض كنيد كه با دادن اين تسهيلات در تابستان، از بين 100 دانشجو 99 نفر تخلف كنند و يك نفر در اثر استفاده از يك كتاب خوب بتواند در 5 سال آينده سودي به اجتماع برساند كه از ضرري كه متخلفين وارد كرده اند بيشتر باشد، آنگاه وضع اين قانون بازدارنده كارايي سيستم را پايين آورده است.

بسياري ديگر از قوانين آموزش عالي ما، از قوانين استفاده از فرصتهاي مطالعاتي گرفته، رفتن به كنفرانس ها و كارگاه هاي بين المللي و ...، با عدم اعتماد به عاملها و با ديد بازدارندگي (نه با ديدگاه افزايش كارايي سيستم) وضع شده اند كه نكند عاملي بدنبال سو استفاده از فرصت ايجاد شده باشد.

در اينجا به قانون شمارگان مقالات نيز مي توان اشاره كرد كه در قسمت قوانين تسهيل كننده قرار مي گيرد؛ قانوني بد كه بدون در نظر گرفتن نوع مقاله و كيفيت آن، تنها به شمردن تعداد آنها براي ارزش گذاري استفاده مي كند. گذاردن اين قانون سبب شد كه مقاله هاي بي ارزش و گاه تقلبي زيادي (از منطقه جغرافيايي كه من در آن زندگي مي كنم) منتشر شود. من و دوستانم توانستيم يك مقاله دروغين-ساختگي را از مجله علمي كه بعد از وضع اين قانون مورد علاقه قرار گرفته بود، پذيرش بگيريم. وضع چنين قانوني عاملها را تشويق به انجام كارهاي سطحي و بي ارزش كرده است.

اينكه قانونگذار چه نوع قانوني (بازدارنده يا تسهيل كننده) وضع كند مهم نيست. مهم آن است كه قانونگذار بتواند اثبات كند كه قوانين وضع شده كارايي سيستم را بالا مي برد (البته بايد ويژگي هاي ديگري چون سازگاري، تصميم پذيري، عادلانه بودن، حسادت آزاد و ... نيز در نظر گرفته شود) براي اين منظور بايد منطق و روشي صوري تهيه ديد كه برهان افزايش كارايي را بتوان در آن ارائه داد. به عبارتي اين روش صوري عياري است براي سنجش اينكه كدام دسته از قوانين به دسته ديگر برتري دارد.

نقدها را بود آيا كه عياري گيرند

تا همه صومعه داران پي كاري گيرند

مردان گرز بدست

2009-12-11T09:29:00.001-08:00

آغاز دوران كشاورزي بود. انسانها كم كم توانايي شكارچي بودن را با توانايي كاشتن و آباد كردن جايگزين مي كردند. اما مشکلی وجود داشت و آن اینکه دهكده ها را يورش حيوانات وحشي چون گرگها و خرسها تهديد مي كرد.

انسانها انديشيدند:

ما به اين تكامل رسيديم كه بهترين كار آباداني است، اما گرگها و خرسها آباداني كردن را نمي دانند و مي خواهند به شكار ما بپردازند. ما دوست نداريم به دوران گذشته باز گرديم. پس بهتر است گروهي از ما مسئول امنيت دهكده شود وبقيه به كشاورزي بپردازند.

به اين ترتيب گروهي از مردان گرز بدست گرفتند و قرار شد كه ديگران (مردان داس بدست) قسمتي از درآمد و محصول كشاورزي خود را به مردان گرز بدست كه ديگر فرصت كشاورزي نداشتند بدهند, تا بتوانند زندگي خود و خانواده خود را تامين كنند.

مردان گرز بدست با خرسها و گرگها مي جنگيدند و رشادتها زيادي از خود نشان مي دادند. تا آنكه روزي فرارسيد كه خرسها و گرگها به اعماق جنگل كوچ كردند و ديگر به مناطق زندگي انسانها نزديك نشدند. مردم دهكده به جشن و پايكوبي براي پيروزي پرداختند.

بعد از روز پيروزي يكي از بزرگترين پارادوكس هاي تاريخ انسانها خودنمايي كرد.

1- ديگر تهديدی از سمت حيوانات وحشي وجود نداشت، و مردان داس بدست دليلي براي آنكه سهمي از محصول خود را به گرز بدستان بدهند نداشتند.

2- از طرفی, مردان گرز بدست به جنگيدن عادت كرده بودند , برايشان كشاورزي دشوار بود و توانايي كشاورزي را ديگر نداشتند, يا حداقل به خوبي مردان داس بدست نداشتند.

مردان گرز بدست همانند گذشته براي دريافت سهم خود از درامد ديگران رفتند، اما با پاسخ منفي روبرو شدند. آیا پس از آن همه جنگیدن و زخم برداشتن, آنها گرسنه می ماندند؟

نه! صبح روز بعد رييس مردان گرز بدست تاجي بر سر گذاشت و خود را سلطان ناميد و تمام كوچه هاي ده توسط مردان او اشغال شد. جارچيان فرياد زدند:

سلطان بر تخت نشست. سرپيچي از فرمان هاي او از دست دادن زمين کشاورزی را در پي خواهد داشت. همه بايد به سلطان خراج بدهند.

3- مردان داس بدست به کشاورزی عادت کرده بودند, برایشان جنگیدن دشوار بود و توانایی شکار را دیگر نداشتند, یا حداقل به خوبی مردان گرز بدست نداشتند.

پس مردان داس بدست پذیرفتند که رعیت سلطان باشند و به این ترتیب نخستین سیستم ارباب-رعیتی بوجود آمد.

از آن پس, سلطان هر چند وقت یکبار, مردانش را به دشتهای اطراف ده می فرستاد و جارچیان فریاد می زدند که گرز به دستان به جنگ خرسها و گرگها رفتند. اما هیچکس هیچ خرس و گرگی را ندید و ترس مردم از دیدن گرز به دستان بیشتر از دیدن خرسها و گرگها بود.

توزيع قدرت در سيستم هاي اجتماعي

2009-12-11T09:28:00.000-08:00

هرگاه اجتماعي انساني شكل ميگيرد موقعيت قدرتي در آن بوجود مي آيد تا بعضي از نيازهاي اجتماعي چون امنيت برآورده شود. قدرت چيزي است كه از تاب انسان خارج است و خيلي زود گوهر انساني فرد را پست و بي مايه ميكند. قدرت انسان را به بيماريي رواني به نام بيماري نمرود مبتلا مي كند و انسان براي خود مقام ربوبيت قائل مي شود، همچون نمرود مي پندارد كه مي تواند انساني را مورد عفو قرار دهد يا حكم پايان زندگي انساني ديگر را صادر كند. فرعون نيز به اين بيماري مبتلا شد وقتي گفت: انا ربكم اعلا. فرعون ادعاي آفرينندگي نمي كرد بلكه ادعا پرودگاري و ربوبيت داشت.

در زير سيستم هاي اجتماعي را با توجه به نوع توزيع قدرت دسته بندی مي كنيم.

حكومت تام: در اين سيستمهاي اجتماعي همه قدرت اجتماع به يك فرد واگذار ميشود. اگر حاكم به خواسته اي اجتماعي مايل باشد آن خواسته برآورده ميشود و اگر به خواسته اي اجتماعي مايل نباشد آن خواسته هيچگاه برآورده نخواهد شد. يعني يك ائتلاف اجتماعي (يك خواسته اجتماعي) برنده است اگر وتنها اگر حاكم عضو آن ائتلاف باشد.

حكومت مشروطه: در اين سيستمهاي اجتماعي قدرت بطور مشروط به يك فرد واگذار ميشود. اگر حاكم به خواسته اي اجتماعي مايل باشد آن خواسته برآورده ميشود به شرط آنكه مورد تاييد مردم باشد، و اگر به خواسته اي اجتماعي مايل نباشد آن خواسته هيچگاه برآورده نخواهد شد. يعني يك ائتلاف اجتماعي (يك خواسته اجتماعي) برنده است اگر وتنها اگر آن ائتلاف شامل حاكم و اكثريت باشد.

حكومت اكثريت: در اين سيستمهاي اجتماعي قدرت در دست اكثريت است. اگر اكثريت به خواسته اي اجتماعي مايل باشد آن خواسته برآورده ميشود و اگر به خواسته اي اجتماعي مايل نباشد آن خواسته هيچگاه برآورده نخواهد شد. يك ائتلاف اجتماعي (يك خواسته اجتماعي) برنده است اگر وتنها اگر اكثريت باشد.

نكته. در هر سه سيستم بالا در هر زمان تنها يك ائتلاف برنده ميتواند وجود داشته باشد.

حكومت توزيع شده: در اين سيستمهاي اجتماعي قدرت توزيع شده است، به اين ترتيب كه مي تواند تعداد ائتلافهاي اجتماعي برنده بيشتر از يك باشد به شرط آنكه خواسته اين ائتلافها با هم در تضاد نباشند. اگر خواسته هاي اجتماعي با هم در تضاد نباشند همه آنها برنده و قابل انجام در سيستم اجتماعي هستند و اگر بين دو خواسته اجتماعي تضاد باشد آنگاه خواسته برنده خواسته اكثريت است. در اين سيستمها حقوق خصوصي و حقوق اقليت لحاظ ميشود.

وحي چيست؟

2009-10-13T06:55:00.000-07:00

اين پرسش براي من باز است كه وقتي كه پيامبر اسلام مي گويد " من بشري هستم همانند شماكه به من وحي مي شود" منظور او از "يوحي" چيست؟

براي پاسخ به اين پرسش بايد بدانم كه مردم بت پرست عرب واژه "وحي" را به چه منظور و در چه مواردي به كار مي بردند؟ (مسلما واژه وحي را پيامبر اسلام به زبان عربي اضافه نكرده است و اين واژه قبل از اسلام هم در زبان عربي وجود داشته است. همچنين از آنجا كه از زبان براي ارتباط استفاده مي شود، نمي توان گفت كه پيامبر اسلام اين واژه را با معنا جديدي بكار برده است چون در آن صورت چگونه مردم منظور او را مي فهميدند. واژه ها در خود معنايي دارند كه ما براي انتقال نظر خود آن ها را انتخاب و استفاده مي كنيم.). در واقع من نمي دانم كه مردم عرب قبل از اسلام به چه منظوري و در چه مواردي از اين واژه استفاده مي كردند. به واژه نامه دهخدا مراجعه كردم در برابر واژه وحی نوشته شده است: "آواز مردم و جز آن که دراز و خفی باشد" همچنين "شتابي نمودن" براي مثال در حی علی الصلوة.

من هنوز نمي دانم كه وحي چيست. همچنين نمي دانم كه واژه عربي وحي چه رابطه اي با واژه فارسي سروش (كه از بن سرودن مي آيد و در شاهنامه از آن استفاده شده است) دارد.

رعیت یا شهروند

2009-10-08T00:50:00.000-07:00

می توان از دو نوع رابطه بین افراد یک جامعه و حکومت نام برد

رابطه رعیت- اربابی و
رابطه شهروند-شهریاری.

در جوامع نوع اول به کار کردن فرد در جامعه خدمت گفته می شود و رعیت در برابر اربابِ تنگ اندیش مکلف است. در حالی که در جوامع نوع دوم, شهروند در برابر شهریار گشوده اندیش محق است.

رعیت مکلف است تا در جشن ها و گردهمایی های اجتماعی که ارباب ترتیب می دهد شرکت کند و به شیوه ای که ارباب می خواهد به پایکوبی وسرایندگی بپردازد. شهروند محق است تا جشن ها و گردهمایی های اجتماعی ترتیب دهد و به آنگونه که می خواهد به پایکوبی و سرودن در آن بپردازد.

در تصور شما خدا معادل حق است یا قدرت؟

2009-09-19T01:47:00.000-07:00

در تصور مردم خدا چیست؟ آیا یک پادشاه قدرتمند تکیه زده بر تخت خود در آسمانها که انسان برده ای است که باید از صاحب امر خود که جانشین او بر روی زمین است اطاعت کند؟ یا انکه خداوند حق است؟ حق انسان های دیگر, حق درختان و طبیعت, حق آیندگان, حق زمان و هستی و ....

پرستش خدا به معنای قدرت بسیار آسان تر از پرستش خدا به معنای حق است. پرستشگر حق در هر لحظه باید هزینه بدهد. پرستشگر حق باید خود را در نظر نگیرد و در انجام هر کاری از منافع اقتصادی خود, فرزندان خود و حتی جان خود برای حق (راست داوری) بگذرد. اما پرستشگر قدرت با کرنش کردن, رکوع و سجود رفتن می تواند حق را دور بزند. منافع اقتصادی بدست بیاورد و جان خود را به سلامت بدر برد. فرض کنید در چند کوچه آنطرف تر از خانه شما حاکم بخواهد چند انسان را شکنجه بدهد. اگر پرستشگر قدرت باشید به خود و فرزندانتان می گویید آنها از راه اطاعت خارج شده اند پس باید در خانه نشست تا صاحب امر مال و جان ما را تهدید نکند, همانا آنچه خدا (که در تصور شما معادل قدرت است) می کند بهترین است. اگر پرستشگر حق باشید جان و مال خود را خطر می اندازید چون آنکس که در تصور خود خدا را معادل حق می داند به هزینه کردن عادت دارد از چوب دار که سهرودی و حلاج بر آن رفته اند نمی هراسد. پرستشگر قدرت هزینه کردن پرستشگر حق را حماقت می داند, چون پرستشگر قدرت خواهان بهشت و باغها و حوریان زیبا رویی است که اطاعت پذیری او را به آنها می رساند. پس چرا برای باغ در آینده باغ کنونی خود را به خطر بیندازد. حال آنکه پرستشگر حق خواهان جوشش در حق و نیستی در آن است.

تعادل در برابر عدالت

2009-09-19T01:08:00.000-07:00

عدالت واژه ای موهومی, نتیجه خواستي آسماني است و تعادل واژه ای زمینی, نتیجه قبول واقعیت است. برقراری عدالت یک دروغ بزرگ است و ما انسان ها تنها می توانیم تعادل را برقرار کنیم.

فرد مجرم برای ایجاد تعادل در اجتماع مجازات می شود نه برای برقراری عدالت. قبیله ای را در نظر بگیرید که در آن مجازات قتل قصاص است. این مجازات برای آن است که سنگ روی سنگ بند بیاید و تعادل در قبیله برقرار بماند نه برای آنکه عدالت درباره فرد قاتل اجرا شود. چه بسا فقر و ظلمی که اجتماع از دوران کودکی تا زمان حال به او روا داشته است او را راضی به قتل انسان دیگری کرده باشد و اگر به دنبال مقصر باشیم تمام اعضای قبیله به نوعی در این قتل سهیم باشند. اما اعضا دیگر قبیله مجازات نمی شوند بلکه قاتل مجازات می شود تا این عمل بازدارندگی برای اعضای دیگر جامعه در برابر قتل ایجاد کند.

عدالت اقتصادی نیز یک دروغ بزرگ برای خودکامگان قدرت طلب است که دوست دارند از واژه های موهومی آسمانی استفاده کنند. آنچه باید از آن صحبت کرد تعادل اقتصادی است. در یک اجتماع باید تعادل اقتصادی برقرار باشد تا سنگ روی سنگ بند بیاید. دولتها با دریافت مالیات و باز توزیع ثروت این تعادل را ایجاد می کنند. ثروتمندی که بی ام و سوار می شود باید مالیات بدهد و این مالیات توسط دولت به افراد ضعیف جامعه منتقل شود تا بی ام و ثروتمند خط خطی نشود. من دوست دارم مالیات بدهم تا وقتی از روی پل عابر پیاده رد می شوم سرنگ تزریق هرویین را نبینم.

عدالت در واقعیت زمین وجود ندارد بلکه در وهم انسان به وجود می آید. زمین در زایش خود می تواند کودکی معلول را در یک خانواده فقیر به دنیا بیاورد و کودکی سالم را در یک خانواده ثروتمند. می تواند به شما بهره هوشی 140 بدهد و به دیگر بهره هوشی 90. زمین عدالت را نمی شناسد علاقه انسانی به تصور ایده آل و به-شت مفهوم عدالت را به وجود می آورد.

بزها هوشمند و علف حلال

2009-04-12T23:07:00.000-07:00

10 بز هوشمند در بیشه ای زندگی می کردند که تنها 10 متر مربع آن برای چریدن قابل استفاده بود. این بزهای هوشمند بر سر این 10 متر مربع می جنگیدند و با شاخ های خود همدیگر را زخمی می کردند. مدتی گذشت و بزها هوشمند به یک واقعیت پی بردند که:

اگر جنگیدن را ادامه دهیم نسل ما که بزهایی هوشمند هسیتم از بین می رود. اصل بقا, یعنی حفظ نسل, مهمترین و مقدس ترین اصل زندگی ما بزهای هوشمند است. پس باید چاره ای بیندیشیم.

بزها چاره ای اندیشدیدن و آن این بود که هر یک از ده بز یک متر مربع را مالک (خصوصی) شود و همه با هم تعهدی مقدس کنند که به علف همدیگر تجاوز نکنند و به روزی حلال (علف حلال) خود قناعت کنند. به این ترتیب صلح و آرامش بیشه را گرفت و نسل بزها به سرعت (به علت نبود جنگ) افزایش یافت. بزها تولید مثل می کردند و هر بزی از پدرخود قسمتی از چراگاه را به ارث می برد. تا اینکه تعداد بزها به 1000 رسید و علفی که در یک سانتیمتر مربع یافت می شد برای زندگی یک بز کافی نبود و اگر هر بزی تنها به یک سانتیمتر قناعت می کرد همه بزها نابود می شدند و نسل بزهای هوشمند از بین می رفت. بزها اندیشیدند.

از آنجا که مهمترین و مقدس ترین اصل این است که هیچگاه نسل بزهای هوشمند (همانند دایوناسورها) نباید از بین برود و قناعت کردن به روزی حلال و عمل به تعهد مقدس سبب نابودی همه ما بزها می شود پس دیگر نباید به روزی حلال قناعت کرد وشاخ زدن به یکدیگر عملی مقدس در جهت حفظ بقا اعلام می شود.

سرنوشت ما ایرانیان نیز فرق زیادی با این بزهای هوشمند نمی کند. فرق انسان با یک بز هوشمند چیست؟ هر دو این موجودات هوش دارند ولی اولی می تواند آبادانی کند. اگر انسان آبادانی نکند و منابع قابل دسترسی خود را افزایش ندهد, هوشمند بودن او نسلش را از بین می برد. ما ایرانیان همانند بزها تنها هوش خود برای چریدن به کار می بریم نه آباد کردن. رانندگی ما هیچ فرقی با چریدن بزها ندارد. بزها نمی توانستند کشاورزی کنند و مرتع خود را افزایش دهند. ما نیز نتوانسته ایم خیابانها خود را گسترش دهیم. برای آنکه نسلمان نابود نشود و مجبور نباشیم برای بقای خود و فرزاندانمان روزی حرام (تجاوز به علف دیگران) به خانه ببریم , آبادانی کنیم .

مجازات دزدي

2009-04-07T09:47:00.000-07:00

جمعه گذشته در سريال يوسف پيامبر نكته اي نظرم را جلب كرد، وقتي قوم كنعانيان گفتند كه مجازات دزد در ميان ما آن است كه دزد بايد 4 سال براي صاحب مال دزديده شده بردگي كند. به اين ترتيب، در گذشته اقوام مختلف قوانين اجتماعي متفاوتي داشته اند. سوالي در اينجا ايجاد مي شود كه اگر پيامبر اسلام در قومي به غير از قوم عرب برانگيخته شده بود آيا باز هم مجازات دزدي در اسلام قطع دست بود؟ چه مقدار قوانين اجتماعي كه پيامبران وضع كرده اند وابسته به فرهنگ و قوانين اجتماعي قومي است كه در آن برانگيخته شده اند؟